Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Gemeenten willen graag hun zelfstandigheid behouden

Er zijn maar weinig succesvolle voorbeelden van samenwerking tussen gemeenten. Zo vinden gemeenten rond het Tjeukemeer het maar moeilijk hun zelfstandigheid op te geven. Het interkerkelijke Podium van Kerken in Dalfsen ziet daarentegen dat door bundeling van krachten de zichtbaarheid van de kerk in de samenleving wordt vergroot.

Gemeenten rond het Tjeukemeer

Om te voorkomen dat de vierplek in het eigen dorp verloren gaat, komen de kerkenraden en predikanten van negen protestantse gemeenten rond het Tjeukemeer regelmatig bij elkaar, op zoek naar vormen van samenwerking. In 2016 vertelde voormalig voorzitter van de kerkenraad van de Protestantse Gemeente Joure, Luuk Hazelhoff, al in het toenmalige magazine Kerkinformatie dat de gemeenten vooruit moeten kijken. Al deze gemeenten, grote en kleine, kampen met terugloop op allerlei vlakken. “Als we elkaar niet opzoeken, hebben we straks een groot probleem”, zei hij. De stuurgroep Tjeukemeerberaad werd opgericht.

Sindsdien is de samenwerking gezocht. Er is een werkgemeenschap van predikanten die redelijk hecht is en naar elkaar omkijkt. De protestantse gemeenten van Langweer en van Tjerkgaast-Idskenhuizen-St. Nicolaasga (‘Op ‘e Noed’) ruilen diensten en hebben een gezamenlijk kerkblad en vorming & toerustingsprogramma. “Buurgemeenten weten elkaar wel te vinden”, ziet Aart Veldhuizen, predikant in Langweer. “Maar voor dorpen die wat verder uit elkaar liggen blijkt samenwerking ingewikkeld. Mensen zijn erg gehecht aan het eigen gebouw en de eigen gewoonten.”

Geld speelt daarbij zeker een rol, meent hij. “Als predikant van een ‘rijke’ gemeente zie ik het als mijn rol om in het Tjeukemeerberaad voor de troepen uit te lopen, te prikkelen. Dat raakt aan mijn passie. Waarom zouden we plaatselijk op het geld blijven zitten? Het geld is toch niet tot in de eeuwigheid gegeven voor die ene kerk? Het is nota bene een bijbelse boodschap om de rijkdommen te herverdelen. Sommige gemeenten vallen financieel om, andere qua ledenaantal. Een lastige knoop.”

Het is niet moeilijk om mooie samenwerkingsconstructies te bedenken, ziet hij in de omgeving. “Sneek en IJsbrechtum bijvoorbeeld helpen elkaar. IJsbrechtum betaalt de helft van de predikantsaanstelling van Sneek. Sneek op zijn beurt helpt IJsbrechtum met het vullen van het preekrooster en wijst een van haar predikanten aan als dominee voor IJsbrechtum. Dat werkt heel goed. Ik denk dat bij ons de noodzaak nog niet voldoende gevoeld wordt. Maar je wilt het omvallen liever vóór zijn, als je nog een keuze hebt.”

Jan de Jong, kerkenraadsvoorzitter van de gemeente ‘Op ‘e Noed’, beaamt dat de noodzaak tot vergaande samenwerking nog niet gezien wordt. “Er zijn wel dwarsverbindingen ontstaan in gemeenten die dicht bij elkaar liggen. Voor nauw contact en concrete samenwerking zoek je een buurgemeente. Tussen Langweer en onze gemeente gaat dat heel goed. En er zijn meer samenwerkingsverbanden. Bijvoorbeeld scriba’s en jeugdouderlingen die elkaar opzoeken om ervaringen uit te wisselen. En het initiatief ‘Nacht zonder Dak’ dat in gezamenlijkheid georganiseerd werd.”

Maar het zoveel mogelijk willen behouden van de eigen zelfstandigheid staat verdergaande samenwerking in de weg, constateert ook hij. “Het niet meer zelf kunnen doen is een drempel voor samenwerking. Het eigene, het verleden speelt een rol. Wij zullen als gemeente onze zelfstandigheid pas opgeven als menskracht en financiën ons daartoe dwingen. Pas als het niet anders kan.”

Podium van Kerken Dalfsen

Een andere vorm van samenwerking betreft het interkerkelijke Podium van Kerken in Dalfsen, drie jaar geleden opgezet als voortzetting van de plaatselijke Raad van Kerken. In de Raad hadden alleen de rooms-katholieke en de protestantse kerk in Dalfsen bestuursverantwoordelijkheid, de andere kerken kwamen daar als gastkerk bij. In het Podium hebben alle zeven Dalfsense kerken bestuursverantwoordelijkheid. 

“Dat maakt de betrokkenheid groter”, ziet Anco Tol, predikant in de Protestantse Gemeente Dalfsen. “De afstand als gastlid is weg en dat is winst. Dat doet wat met de aangesloten kerken.” Het eerste doel van het Podium is de krachten bundelen en de zichtbaarheid van de kerk in de samenleving van Dalfsen vergroten. Daarnaast is het Podium voor de burgerlijke gemeente een aanspreekpunt als het gaat om maatschappelijke problematiek. “Het is sterk om te kunnen laten zien dat we elkaar als kerken niet mijden maar opzoeken.”

Het Podium is een overlegorgaan waar het in eerste instantie gaat om het elkaar bemoedigen en informeren, en in tweede instantie om het gezamenlijk organiseren van activiteiten. “Zoals de week van gebed in januari”, zegt Tol. “De avondgebeden in die week vinden elke dag in een andere kerk plaats. We organiseren ook jaarlijks een oecumenische tentviering, en een Top2000-kerkdienst. Nu alle kerken daarin een aandeel hebben, hebben we een grote kerk vol.” Maar dat grotere bereik is niet het enige voordeel van de gezamenlijkheid, vindt Tol. “In september 2019 organiseerden we in de vredesweek een gespreksavond. Iedere kerk heeft haar eigenheid, samen is de diversiteit heel groot. Dan merk je pas goed dat je blikveld breder wordt dan je eigen kerk.”

Vlak voor Kerst 2020 ontstond in een van de kerken het idee voor een coronaproof kersttuinenproject. De andere zes kerken werden gevraagd om mee te doen. Tol: “Het Podium heeft dat idee omarmd. We hebben er een mooie flyer bij gemaakt waarop we ook alle diensten rond Kerst plaatsten. Zo konden we onze gezamenlijkheid weer laten zien in het dorp.” 

‘Heel vanzelfsprekend’ noemt Tol het gezamenlijk optreden van de zeven kerken. “We hebben elkaar leren kennen, we delen veel met elkaar, we aanvaarden elkaar. We zijn altijd uit op een gemeenschappelijke noemer. Soms weten we niet eens meer wie uit welke kerk komt.”

De Protestantse Kerk stimuleert samenwerking tussen gemeenten. Meer hierover is te lezen op de themapagina 'Lichter kerk-zijn'

Op de foto: gezamenlijke openlucht Pinksterdienst in Friesland

Was deze informatie zinvol?
We hebben je feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we je contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)