Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Kerk-zijn in coronatijd: ‘Kerk in de huiskamer en huiskamer in de kerk’

Sinds het begin van de coronacrisis zijn veel kerken hun kerkdiensten online gaan uitzenden. Sommigen deden dat al, anderen investeerden hals over kop of gingen met andere gemeenten samen aan de slag. Nu komt de vraag wat we ervan willen behouden als we weer fysiek bij elkaar komen. Wat zijn de mogelijkheden en kansen van een hybride vorm van kerkdiensten? Hoe ziet uw gemeente dat?

Aanvankelijk zagen we vooral de zegen, we konden tenminste iets. Bovendien waren de aantallen kerkgangers die ‘kijkers’ werden veel hoger dan normaal. Al wisten we vaak niet goed hoe we die aantallen nu moesten lezen: om hoeveel mensen gaat het echt? Er was bovendien echt honger naar online kerkdiensten.

Met de versoepelingen van de coronamaatregelen kwam het ongemak. We verlangden en verlangen nog steeds naar ‘normale’ kerkdiensten waarin we elkaar weer kunnen ontmoeten. Op anderhalve meter en zonder te kunnen zingen lukte dat maar moeizaam. Door het vaccinatieprogramma mogen we nu hopen op een hervatting van de fysieke kerkdiensten in de nabije toekomst. En langzaam maar zeker weer met z’n allen, waarbij we weer ‘gewoon’ mogen zingen. Wat doen we dan met de online uitzending? De groep die de kerkdienst meeviert is ondertussen veel diverser geworden. Dat vraagt om een hybride aanpak, offline (fysiek) én online.

Diverser

Het is buitengewoon lastig zicht te krijgen op wie nu eigenlijk de kerkdiensten online meekijken. Vaak hebben we wel een vermoeden, maar kunnen we het niet met harde cijfers staven. Er kijken trouwe kerkgangers, incidentele kerkgangers (die misschien vaker kijken dan voorheen kwamen), nieuwe leden (waaronder gemeenteleden van kerken zonder (aansprekende) uitzending), kerkverlaters en nieuwe mensen die korter of langer blijven. En er is een groep mensen die later de dienst kijkt, en vaak korter. Al met al lijkt het aantal weergaven na het houden van de kerkdienst te verdubbelen, of meer. Wat vraagt dat van de dienst?

Interactie

Online uitzendingen bieden kansen om kerkgangers live te laten reageren of hen er op een of andere manier bij te betrekken. Een fundamentele keuze is of je mensen laat meekijken tijdens de fysieke dienst in de kerk, of dat je hen er ook bij wilt betrekken. Blijven ze toeschouwer of vieren ze mee? Als ze meevieren, dan is altijd de vraag hoe je ze betrekt bij wat er in de kerk gebeurt. Ook bij bijvoorbeeld het avondmaal. Hoe rust je de mensen thuis toe om zelf brood en wijn neer te zetten, of deel je het uit op een afhaalmoment in de kerk en bezorg je het bij wie niet kan komen?

Contact

Een belangrijke vraag is ook hoe je contact houdt met mensen die (alleen) online de viering meemaken. Als je al weet wie het zijn. Je kunt ze gelegenheid geven voorbeden aan te dragen, of bij te dragen aan de voorbereiding van de preek. De voorganger kan inleidende gedachten publiceren op de website of mailen naar bekende adressen, en mensen in de dienst oproepen zich daarvoor op te geven en daarop te reageren. Mensen die nooit reageren hou je altijd, ook in een fysieke kerkdienst. Aan kerken is het de taak de drempel zo laag mogelijk te maken om mee te doen.

Huiskamer

Veel gemeenten vroegen mensen een opname van zichzelf te maken bij het lezen van een paar verzen of het zingen van een couplet van een lied. Een open vraag werkte vaak onvoldoende; ‘vrijwilligers’ aanwijzen leverde meer op, en ze konden altijd nog nee zeggen. Soms moesten ze even technisch op weg geholpen worden. Ook werden video’s en foto’s gedeeld van kinderwerk dat thuis gebeurde en waren er preekjes in één minuut van (jonge) gemeenteleden. Zo kwam de kerk niet alleen in de huiskamer, maar ook andersom. 

Er is veel aan gelegen de huiskamer in de kerk te laten komen. Dat is ook heel protestants: waar vroeger het gezin het hart vormde van het gemeenteleven met drie keer bijbellezen en bidden aan tafel, kan het dat nu op ook weer worden, op een moderne manier. De alomtegenwoordigheid van smartphones, ook bij oudere mensen, helpt daarbij enorm. Mensen worden zo letterlijk gezien.

Wat werkt

De gemeente zelf heeft inmiddels een schat aan ervaring in het offline en online bijwonen van diensten. Niet alles werkt offline (talloze filmpjes) of online (te lange preken, gebeden en rituelen in de kerk). En wat ‘werkt’ is ook afhankelijk van de persoon en van de gemeente. Daarom is het goed daarover met elkaar te praten.

Dit artikel is te lezen in de nieuwe brochure ‘Kerk na corona - ‘Hef op uw hoofden’. U kunt het boekje gratis aanvragen via protestantsekerk.nl/kerknacorona.

Lees ook:

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)