Er zijn in Nederland ongeveer 280 duizend mannen en 140 duizend vrouwen met een autismespectrumstoornis (ASS). Zij verwerken informatie anders dan mensen zonder ASS. Hierdoor ontwikkelen ze zich anders, en voelen, denken of reageren op een andere manier. ASS is van de buitenkant niet zichtbaar. Hierdoor is communicatie soms extra ingewikkeld.
Vervreemding
Het samenzijn als gemeente, de taal die in de kerk gesproken wordt, de woorden in de bijbel, het is voor mensen met autisme allemaal niet vanzelfsprekend. Een kerkdienst die het grootste deel van de gemeente geweldig vindt, kan voor iemand met autisme een verschrikking zijn. Een Bijbelverhaal waarvan de betekenis voor de meeste hoorders duidelijk is, kan bij mensen met autisme vervreemding oproepen. Mensen met autisme kunnen zich hierdoor eenzaam en onbegrepen voelen.
Als gemeentelid met autisme
Als gemeentelid met autisme heb je misschien al eens meegemaakt dat je op catechisatie of in een gespreksgroep een vraag stelde die niet begrepen werd. Je merkte dat dingen die voor iedereen heel vanzelfsprekend zijn, voor jou niet vanzelfsprekend zijn. Of je ontdekte dat je na het bezoeken van een kerkdienst uitgeput thuiskwam. Wat zou je kunnen doen?
- Herkenning vind je misschien bij Alianna Dijkstra. Alianna heeft zelf autisme en is auteur. Ze deelt persoonlijke verhalen over autisme en geloof. Op haar website vind je meer informatie. Ook Anders voelen, anders geloven van Hanneke Schaap-Jonker kan je verder helpen.
- Verbinding: Om verbinding te blijven houden in de gemeente waar je bij hoort, is het belangrijk dat mensen begrijpen dat jij op een andere manier informatie verwerkt dan zij. Probeer dit daarom te delen. Of vraag een naaste om dit voor je te doen. Vertel welke ervaringen je hebt. Wat gaat goed? Wat is moeilijk? Geef aan wat jij nodig hebt om je geloof te kunnen blijven beleven en zoek met elkaar naar mogelijkheden daarvoor.
Als medegemeentelid
Het is je opgevallen dat je met een van je medegemeenteleden moeilijk contact kunt krijgen. Of je merkt dat een van de kinderen in de gemeente nooit meegaat naar de kindernevendienst. Een ander maakt wel eens een vreemd geluid, precies onder de preek. Je vraagt je af hoe je de verbinding met de ander zo goed mogelijk kunt maken. Hier vind je daarvoor enkele suggesties:
- Verdiep je in autisme, bijvoorbeeld door deze website te raadplegen.
- Aanvaard: als je meer weet over autisme, zal je bepaald gedrag, bijvoorbeeld van een jongere met autisme, beter begrijpen. Respecteer het als iemand met autisme steeds op dezelfde plek wil zitten, of de hele dienst voorover hangt in de bank.
- Bijdragen: wil je meer weten over autisme en geloof, kijk dan eens op de website van Alianna Dijkstra.
Als kerkenraadslid
Als je weet dat er een lid of meerdere leden zijn in de gemeenschap die te maken hebben met ASS, kan het goed zijn daar het gesprek met elkaar over aan te gaan. Op welke manier kunnen we samen gemeente zijn? Hier vind je enkele suggesties.
- Bespreek: als je wilt nadenken over de wijze waarop jullie samen gemeente kunnen zijn, doe dit dan ook echt samen. Nodig leden met ASS uit, mogelijk ook hun naasten, om in gesprek te gaan over wat zij nodig hebben en zelf willen of kunnen bijdragen. Misschien zijn er ook onderwijskundigen in jullie gemeenschap die in dit gesprek een bijdrage kunnen leveren vanuit hun expertise.
- Lees de brochure Autisme in de Kerk. Hierin lees je wat autisme is, en krijg je praktische handreikingen over de rol die je als gemeenschap kunt hebben voor gemeenteleden met autisme. Het aanbieden van een ‘kerkboekje’ is een voorbeeld van een concrete, praktische tip, maar denk bijvoorbeeld ook aan diaconale ondersteuning.
- Prikkelarm: op verschillende plekken worden prikkelarme kerkdiensten georganiseerd. Neem eens een kijkje bij een dienst in de buurt. Wil je zelf een prikkelarme dienst organiseren? Lees de tips die Dit Koningskind daarvoor aanreikt.
Als naaste
Als naaste kan het voor jou een zoektocht zijn naar hoe je de ander het best in verbinding kunt brengen en houden met kerk en geloof. Of misschien is dat ook voor jouzelf wel een vraag. Hier vind je enkele suggesties die je misschien kunnen ondersteunen.
- Deel: Misschien vertoont jouw kind specifiek gedrag tijdens de kerkdienst of een ander samenzijn. Misschien vindt jouw partner het lastig om na de kerkdienst aangesproken te worden door anderen. Overleg samen op welke manier je hierover iets kunt delen met jullie medegemeenteleden, zodat iedereen weet wat er aan de hand is en er rekening gehouden kan worden met wat voor jullie nodig is.
- Ondersteuning: soms kan de zorg voor een kind of een andere naaste met autisme veel vragen. Misschien kun je ontlast worden door hulp van anderen. Vraag mensen uit je gemeente om je bij praktische zaken te helpen. Vraag aan je pastor om pastorale zorg die bij jou en je gezin past.
Als voorganger
Als voorganger ben je gepokt en gemazeld in een bepaalde wijze van spreken en heb je zo je eigen liturgische voorkeuren. Alhoewel je hoopt dat alle gemeenteleden zich hierbij thuis voelen merk je dat je niet met iedereen de verbinding zomaar maken kunt. Hoe kun je op een goede manier pastor voor zijn voor mensen met autisme? Hier vind je enkele suggesties.
- Verdiep je in ASS. Lees bijvoorbeeld Anders voelen, anders geloven van Hanneke Schaap-Jonker. Het boek bevat ook praktische handreikingen. Ook Kerkzijn op het Spectrum, de masterscriptie van Hannah van der Horst-de Gelder, kan je verder helpen.
- Oefen: Het gebruik van abstracte taal en beeldtaal is iets dat je misschien onbewust doet. Pak een markeerstift en neem de tekst van een van je meest recente diensten eens voor je. Markeer die gedeelten in de tekst die beeldspraak bevatten en die abstract zijn. Wat valt je daarbij op? Zoek indien nodig naar alternatieve, meer concrete taal. Schrijf eenvoudiger, met korte zinnen, zonder de diepte van wat je delen wilt, kwijt te raken.
- Zoek naar manieren waarop mensen met autisme zich thuis kunnen voelen in de kerk en pastorale ondersteuning kunnen ontvangen. Mogelijk kan de brochure Autisme in de Kerk je daarbij helpen. Spreek in deze zoektocht altijd met mensen met autisme en hun naasten over wat zij nodig hebben.