Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud
infopagina

Ruimte voor Woord en Geest: predikant, predikant-pastor en kerkelijk werker 

Met het project Ruimte voor Woord en Geest zoekt de Protestantse Kerk naar een toekomstbestendige inrichting van het kerkelijk werk. Hoe kunnen de verschillende talenten en deskundigheden optimaal worden benut, passend bij wat gemeenten en samenleving nodig hebben? Op deze pagina staat de stand van zaken, en wat de drie beroepsprofielen betekenen voor predikanten, kerkelijk werkers en gemeenten. 

Zolang de nieuwe kerkordelijke regels en generale regelingen niet definitief zijn vastgesteld en in werking zijn getreden, blijven de bestaande ambten, bevoegdheden, verbintenissen, aanstellingen en rechtsposities gelden. Niemand wordt automatisch in een ander profiel geplaatst. 

In april 2027 worden de voorstellen voor de wijziging van de kerkordeartikelen opnieuw besproken en naar verwachting vastgesteld. De invoering is voorzien vanaf 1 januari 2028. 

Snelmenu: 

Stand van zaken ambtsvisie 

De generale synode aanvaardde in juni 2024 het eindrapport Ruimte voor Woord en Geest en koos voor drie beroepsprofielen: predikant, predikant-pastor en kerkelijk werker. Revisieverzoeken tegen dit besluit werden in november 2024 afgewezen. 

Sinds februari 2025 werkt een projectteam aan de uitvoering. In april 2026 behandelde de synode de eindrapportage over een hulpmiddel waarmee gemeenten kunnen bepalen of een werkplek past bij een predikant of predikant-pastor. Ook stelde de synode voorstellen voor wijziging van de kerkorde in eerste lezing vast. 

De consideratieronde die in mei 2026 begon, werkt toe naar de tweede lezing van de kerkordewijzigingen in de generale synode van april 2027. De beoogde invoering van de nieuwe ambtsstructuur is 1 januari 2028.

> Consideratierapport
> Inleiding scriba ambtsvisie
> Dossier: voortraject van de veranderende visie op het ambt 

Het ambt in beweging: wat de ambtsvisie betekent 

De kerk verandert, net als de samenleving en de manier waarop mensen hun geloof beleven. De kern van het kerkelijk werk blijft echter dezelfde: mensen verbinden met het Woord van God, geloof en gemeenschap bevorderen en van betekenis zijn voor mensen, binnen en buiten de kerk. 

Predikanten, kerkelijk werkers, geestelijk verzorgers, pioniers en andere geroepen werkers dragen hieraan bij, ieder vanuit de eigen roeping, opleiding, gaven en ervaring. 

Het ambt is meer dan een functie of takenpakket. Het is verbonden met roeping, dienstbaarheid en de verantwoordelijkheid om het Evangelie door te geven en de gemeente van Christus te dienen. 

Tegelijk vraagt de veranderende praktijk om ruimte voor verschillende vormen van deskundigheid en opleiding. De behoeften van gemeenten verschillen, en ook buiten de plaatselijke gemeente, bijvoorbeeld in de zorg en bij defensie, is geestelijke begeleiding van betekenis. 

Daarom onderzoekt de Protestantse Kerk hoe verschillende gaven en deskundigheden elkaar kunnen aanvullen en versterken. Niet wie belangrijker is staat centraal, maar hoe ieder vanuit de eigen roeping en kwaliteiten kan bijdragen aan de opdracht van de kerk. 

Drie beroepsprofielen: predikant, predikant-pastor en kerkelijk werker 

De informatie in dit onderdeel en de twee onderdelen hierna beschrijft de beoogde mogelijkheden. Beroepbaarheid, beroep, rechtspositie en traktement hangen af van de definitieve synodebesluiten en kerkelijke regels. Na de generale synode van april 2027 informeren we je over de besluiten en de gevolgen voor jouw situatie, voor zover die dan duidelijk zijn. 

Profiel predikant 

De predikant heeft een theologische opleiding op masterniveau. Het profiel past bij werkplekken waarin brede academisch-theologische deskundigheid nodig is, bijvoorbeeld door de complexiteit van het werk of door bijzondere en bovenplaatselijke verantwoordelijkheden. 

Een predikant kan worden beroepen op een predikantsplek en op een predikant-pastorplek. Bij een predikant-pastorplek gelden de werkzaamheden en het traktement van dat profiel. Sommige specifieke bovenplaatselijke functies blijven volgens de huidige voorstellen voorbehouden aan predikanten. 

Voor huidige predikanten: hun ambt, bevoegdheden en bestaande verbintenis veranderen niet automatisch. Bij een volgend beroep wordt wel van belang welk profiel aan de nieuwe werkplek is toegekend. 

Profiel predikant-pastor 

De predikant-pastor heeft een theologische opleiding op bachelorniveau en staat, evenals de predikant, in het ambt van predikant. Binnen de plaatselijke gemeente heeft de predikant-pastor in beginsel dezelfde ambtelijke positie en bevoegdheden. Het verschil ligt in het opleidingsprofiel en het type werkplek waarop iemand beroepbaar is. 

De predikant-pastor is in de eerste plaats beroepbaar op werkplekken die als predikant-pastorplek zijn vastgesteld. Voor een predikantsplek kan aanvullende opleiding of toerusting nodig zijn. Enkele specifieke bovenplaatselijke functies staan niet open voor de predikant-pastor. 

Profiel kerkelijk werker nieuwe stijl 

De situatie van kerkelijk werkers blijft zoals die is. Een kerkelijk werker houdt een eigen beroepsprofiel en wordt aangesteld voor een of meer afgebakende werkterreinen, zoals pastoraat, jeugdwerk, missionair werk, diaconaat, catechese of gemeenteopbouw.  

Predikant-pastor worden als kerkelijk werker

Voor huidige kerkelijk werkers geldt: de functie blijft bestaan en lopende aanstellingen en bestaande bevoegdheden veranderen niet automatisch. Niet iedere kerkelijk werker wordt predikant-pastor. Wie daarvoor in aanmerking wil komen, doorloopt een afzonderlijke procedure waarin opleiding, ervaring en competenties worden meegewogen. 

Kerkelijk werkers met preekconsent en predikantsbevoegdheden

Kerkelijk werkers met preekconsent en predikantsbevoegdheden zijn in oktober 2026 uitgenodigd zich aan te melden voor toelating tot het ambt van predikant-pastor. De overstap gebeurt niet automatisch; toelatings-, opleidings- en overgangseisen worden nader vastgesteld. 

Pioniers en kerkelijk werkers met bijzondere opdracht die menen in dezelfde categorie te vallen, kunnen contact opnemen met de dienstenorganisatie. 

Ben je kerkelijk werker met predikantsbevoegdheden? Dan heb je straks twee scenario's. 

Scenario A: je wilt kerkelijk werker blijven 

Wil je geen predikant worden, maar kerkelijk werker blijven? 

  • Je laat je per 1 januari 2028 niet registreren als predikant-pastor, maar als kerkelijk werker nieuwe stijl. 
  • Je kunt werkzaam blijven op het huidige contract als kerkelijk werker, met behoud van predikantsbevoegdheden. Die zijn geldig tot het einde van je huidige arbeidscontract. 
  • Bij beëindiging van je contract vervalt je sacramentsbevoegdheid, maar behoud je voor onbepaalde tijd je preekconsent, op voorwaarde van registratie en nascholing. 

Scenario B: je wilt predikant worden 

Je vraagt een toelatingsgesprek aan. Na succesvolle toelating en de afronding van het colloquium ontvang je het testimonium: de verklaring dat je als predikant-pastor landelijk beroepbaar bent, in je eigen gemeente of elders binnen de Protestantse Kerk.  

Je kunt dan op twee manieren verder: 

  • Beroepen worden door de eigen gemeente. Wil je in je eigen gemeente blijven? Bespreek dan te zijner tijd met de kerkenraad een beroep en bevestiging als predikant-pastor. Je huidige aanstelling gaat daarin niet automatisch over. 
  • Beroepen worden door een andere gemeente. Je kunt je ook richten op passende vacatures elders. De dienstenorganisatie begeleidt je daarbij graag na 1 januari 2028. 

Beroepingswerk voor predikant-pastores 
Je bent beroepbaar in het hele land, op een passende werkplek, dat wil zeggen: vacatures voor predikant-pastores. Niet elke predikantsvacature staat dus voor je open. 

Hoe beroep, bevestiging en de overgang van je arbeidsovereenkomst naar de kerkeigen rechtspositie vorm krijgen, wordt nog uitgewerkt. Die rechtspositie regelt je rechten en plichten als predikant. De definitieve regels en je persoonlijke situatie bepalen welke stappen nodig zijn. 

Traktement predikant-pastor 
Een predikant valt niet onder het civiele, maar onder het kerkelijke arbeidsrecht en ontvangt een traktement volgens landelijke kerkelijke regels. Deze zijn landelijk vastgesteld, dus je hoeft daarover niet met de kerkenraad te onderhandelen. De huidige regeling kent een basisbedrag, verhogingen op grond van dienstjaren, vakantiegeld, een eindejaarsuitkering en vergoedingen voor werkkosten. 

Hoe dit voor predikant-pastores gaat gelden en hoe je eerdere werk en inkomen meetellen, wordt nog uitgewerkt. Daarna kunnen we aangeven wat de overstap voor jouw inkomen betekent. 

Kerkelijk werkers zonder predikantsbevoegdheden
Voor geregistreerde kerkelijk werkers zonder preekconsent of predikantsbevoegdheden komt een individuele route. Dit geldt ook voor kerkelijk werkers die geen predikantsbevoegdheden (meer) hebben, maar wel een preekconsent bezitten. Van belang hiervoor is dat je in Extranet goed bijhoudt welke opleiding en nascholing je hebt gevolgd. 

Nog in opleiding tot kerkelijk werker 
De route naar predikant-pastor begint met een afgeronde hbo-opleiding Theologie of Godsdienst-Pastoraal Werk (GPW) aan een erkende instelling en inschrijving in het register kerkelijk werkers. Het advies is om de opleiding af te maken en daarna de stap te zetten naar registratie als kerkelijk werker. Vervolgens is via de individuele route een gesprek mogelijk over het ambt van predikant-pastor. In de tussentijd is het waardevol om je te blijven scholen als theoloog, bijvoorbeeld via de permanente educatie van de Protestantse Kerk of de PThU. 

Profielkeuze bij een vacature: wat dit betekent voor gemeenten 

Bij een vacature onderzoekt een gemeente eerst welk beroepsprofiel bij de werkplek past. De aard, zwaarte en context van het werk zijn daarbij leidend; de keuze wordt niet alleen bepaald door de omvang of financiële mogelijkheden van de gemeente. 

Een profielhulpmiddel en begeleiding door een gekwalificeerde consulent moeten gemeenten bij deze afweging helpen. Vervolgens wordt kerkordelijk vastgesteld welk profiel bij de werkplek hoort. Daarna kan de gemeente een predikant of predikant-pastor beroepen, of een kerkelijk werker voor een afgebakend werkterrein aanstellen. 

Beroepingswerk tot de invoering van de nieuwe profielen 

De beoogde inwerkingstelling van bovengenoemde regelingen is 1 januari 2028. Het is op dit moment dus niet mogelijk nu al een kerkelijk werker als predikant-pastor te beroepen. Beroepingsprocedures die starten vanaf 1 juli 2027 kunnen wel toewerken naar het beroepen van een predikant-pastor. 

Voor gemeenten waar al een predikant of kerkelijk werker werkzaam is, verandert de bestaande verbintenis of aanstelling niet automatisch. De nieuwe profilering wordt vooral relevant bij een vacature, nieuwe aanstelling of wezenlijke wijziging van een werkplek. 

Nog in ontwikkeling bij de ambtsvisie 

De volgende onderwerpen worden verder uitgewerkt: 

  • verdere verfijning van de beroepsprofielen van predikanten en predikant-pastores (huidige beroepsprofielen); 
  • de definitieve taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van predikant en predikant-pastor; 
  • de doorstroomroutes van kerkelijk werkers naar het profiel van predikant-pastor en predikant; 
  • het functieprofiel van geestelijk verzorgers die vanuit de kerk gezonden zijn; 
  • de opleidingsroutes, toelatingseisen en erkenning van eerder verworven competenties; 
  • de rechtspositie, het traktement en de permanente educatie voor de drie profielen; 
  • het hulpmiddel profielkeuze voor gemeenten en de rol van consulent en classis; 
  • de opleiding voor consulenten; 
  • de kerkordelijke invoering en de overgangsregelingen. 

Wanneer nieuwe besluiten zijn genomen en duidelijk is wat deze betekenen, informeren we je hierover.