Basis van kerk-zijn
Deze pagina geeft een overzicht van tien thema's voor de basis van kerk-zijn in hun onderlinge samenhang en in relatie tot Nieuw Kerkelijk Peil
Eredienst en werelddienst in geloofsgemeenschap
Bij kerk-zijn gaat het in essentie om twee dingen:
- Christelijke geloofsgemeenschap vormgeven tot eer van Gods Naam
- Gericht op Gods nieuwe wereld leven, dienen en spreken met anderen
Volgens artikel IV van de protestantse kerkorde moet daarom al het kerkenwerk in onderlinge samenhang gericht worden op 'de lofprijzing van de Naam des Heren en de dienst in de wereld'. Dit sluit aan bij het gebed dat Gods Naam geheiligd en Zijn wil gedaan zal worden op aarde zoals in de hemel (Matteüs 6:9-10).
De visienota van de Protestantse Kerk spreekt over 'twee altaren'. Daaromheen krijgt kerk-zijn vorm. In de aan-biddende gemeenschap van Woord en tafel worden mensen verbonden met God en geloofsgenoten dichtbij en ver(der) weg. Tegelijk worden ze midden in het leven deelgenoot van Gods missie voor Zijn koninkrijk.
De twee altaren kunnen gezien worden als twee vleugels van een vogel, zoals in het logo van de Protestantse Kerk: 
Om de twee vleugels bij elkaar te houden en daarmee goed te kunnen vliegen, hebben vogels ook een romp en een staart. Dit staat voor alles wat in de kerk wordt gedaan om 'de samenhang in haar leven en werken te bevorderen en alles te richten op lofprijzing en dienst' (KO-artikel IV, lid 3).
In het logo is de kop van de vogel onzichtbaar. Dat geldt ook voor Christus als Hoofd van de kerk. Maar als duif staat de hele vogel natuurlijk symbool voor de heilige Geest. 'In Christus vormt het bouwwerk één geheel en groeit het uit tot een tempel die gewijd is aan de Heer, in wie ook u samen opgebouwd wordt tot een plaats waar God woont door Zijn Geest' (Efeziërs 2:21-22).
Namens het Hoofd van de kerk en in afhankelijkheid van Zijn Geest, heeft de kerkenraad een inspirerende, richtinggevende en verbindende rol bij het vitaal vormgeven aan kerk-zijn. Deze rol kan samengevat worden met tien thema's voor de basis van kerk-zijn.
Voor beleidsrijke gesprekken hierover kan een set quickscans gedownload worden. Deze scans zijn bedoeld als aanzet voor gesprek in de kerkenraad, maar ook ander kerkelijk kader kan hierbij betrokken worden.
Tien thema's voor de basis van kerk-zijn in drie clusters
Onder deze opsomming staat een korte beschrijving van de tien thema's en de drie clusters. In de opsomming kan op elk thema geklikt worden voor een meer informatie en gerelateerde dienstverlening.
De kerk als geloofsgemeenschap
- Bidden en vieren
- Geloven in verbondenheid
- Geloofsleven ontwikkelen
De kerk als deel van de wereldgemeenschap
De kerk als vitale gemeenschap
Korte beschrijving van de tien thema's
1. Bidden, vieren en verkondigen
Samen met geloofsgenoten vormgeven aan gebed, vieringen en verkondiging. Met vaste ritmes en regelmaat. Rond Woord en sacrament. Op zondagen, feestdagen en andere momenten. In groepen en met de hele gemeente.
2. Geloven in verbondenheid
Met geloofsgenoten vormgeven aan onderlinge verbondenheid. Met pastoraat en diaconaat. In een veilige en inclusieve geloofsgemeenschap. In bovenlokale verbondenheid met andere gelovigen. In oecumenische verbondenheid met andere kerken in verschillende culturele contexten. En in fundamentele verbondenheid met het volk Israël.
3. Geloofsleven ontwikkelen
Met alle generaties en met focus op jonge generaties vormgeven aan inwijding en de ontwikkeling van een persoonlijk geloofsleven in relatie tot God, geloofsgenoten en de wereld.
4. Verbindend leven
In de kerk en in de wereld met anderen het goede leven zoeken en met aandacht naar elkaar omzien.
5. Dienstbaar handelen
In de kerk en in de wereld met anderen mogelijkheden zoeken om elkaar en de omgeving te dienen.
6. Getuigend spreken
In de kerk en in de wereld met anderen geloofsgesprekken op gang brengen en blijven voeren.
7. Leidinggeven
Richting geven en samenhang aanbrengen in het totale kerk-zijn; in relatie tot God, de context, de eigen gemeenschap en de bredere kerk.
8. Visie en beleid ontwikkelen
Koers bepalen en plannen maken of bijstellen voor het totale kerk-zijn; in relatie tot God, de context, de eigen gemeenschap en de bredere kerk.
9. Vernieuwen en veranderen
Vanuit richtinggevende visie en samenhangend beleid zoeken naar andere geloofspraktijken en nieuwe vormen van kerk-zijn.
10. Beheren
Vanuit richtinggevende visie en samenhangend beleid in stand houden wat moet blijven en ruimte maken voor vernieuwing.
Korte beschrijving van de drie themaclusters
De kerk als geloofsgemeenschap
Bij bidden en vieren staat de liturgische viering rond Woord en tafel centraal. Bij geloofsleven ontwikkelen de inwijding in de gemeenschap, inclusief inwijding in de liturgie en de missie van de kerk. Bij geloven in verbondenheid ligt de focus op het functioneren van de gemeenschap: een gemeenschap van liefde, gericht op het aanmoedigen en begeleiden van mensen in de liefde tot God, elkaar en de wereld.
De kerk als deel van de wereldgemeenschap
Een manier om de kerkelijke roeping van dienst in de wereld te omschrijven is: verbindend leven (pastoraal), dienstbaar handelen (diaconaal) en getuigend spreken (verkondigend). Deze drie thema's kunnen wel onderscheiden maar niet gescheiden worden. Activiteiten waarmee de kerk zich verhoudt tot de wereld hebben altijd pastorale, diaconale en/of getuigende elementen in zich. Zie over deze drieslag ook artikel X van de kerkorde.
De kerk als vitale gemeenschap
Het doel van leidinggeven in de kerk is volgens artikel IV van de kerkorde om in het geheel van gemeenteopbouw, met participatie van alle gemeenteleden, samenhang te bevorderen en alles te richten op de lofprijzing van Gods naam en dienst in de wereld. Dit vraagt van de leiding het onderscheiden van de roeping van de gemeente in deze specifieke context (visie en beleid ontwikkelen), de zorg voor wat aan de gemeente is toevertrouwd (beheren) en het ontvankelijk zijn voor nieuwe wegen die de Geest wijst (vernieuwen en veranderen). Dit alles schept de voorwaarden voor de vitaliteit (dat wat leven voortbrengt) van kerk en gemeente.
Koppeling met de kernkwaliteiten van Nieuw Kerkelijk Peil
Negen van de tien thema's die op deze pagina worden geïntroduceerd, zijn gekoppeld aan de kernkwaliteiten van kerk-zijn van Nieuw Kerkelijk Peil. Dat is een onderzoeksinstrument dat gemeenten helpt om hun vitaliteit in kaart te brengen. Ook de negen kernkwaliteiten van Nieuw Kerkelijk Peil zijn onderverdeeld in drie clusters. Hieronder laten we zien wat de verbinding is tussen deze clusters van kernkwaliteiten en thema’s voor de basis van kerk-zijn.
Interne kwaliteiten => Kerk & geloofsgemeenschap
- Vitale en ondersteunende vieringen => Bidden en vieren
- Een sterke en groeiende verbondenheid => Geloven in verbondenheid
- Een levend en groeiend geloof => Geloofsleven ontwikkelen
Inspiratie-kwaliteiten => Kerk & vitaliteit
- Inspirerend en ondersteunend leiderschap => Leidinggeven
- Een duidelijke, breed gedeelde visie => Visie en beleid ontwikkelen
- Openheid voor innovatie => Vernieuwen en veranderen
Naar buiten gerichte kwaliteiten => Kerk & wereld
- Bewuste inzet voor inclusie van diverse mensen => Verbindend leven
- Praktisch inzet voor dienst aan de samenleving => Dienstbaar handelen
- Bereidheid en inzet om geloof te delen => Getuigend spreken