Basis van kerk-zijn

Geloofsgemeenschap en werelddienst

Bij kerk-zijn gaat het in essentie om twee dingen:

1. Christelijke geloofsgemeenschap vormgeven tot eer van Gods Naam
2. Gericht op Gods nieuwe wereld leven, dienen en spreken met anderen

Volgens artikel IV van de kerkorde moet al het kerkenwerk in onderlinge samenhang gericht worden op 'de lofprijzing van de Naam des Heren en de dienst in de wereld'. Met deze twee vleugels kan de kerk vliegen. Dit kan gevisualiseerd worden met de vogel in het logo van de Protestantse Kerk. 

In dit logo is de kop van de vogel onzichtbaar. Dat geldt ook voor Christus als Hoofd van de kerk. Als duif staat de hele vogel symbool voor Gods Geest. Daarmee wil Christus Zijn kerk inspireren en leiden, zodat God en Zijn wil centraal staan in heel het kerk-zijn. 'In Christus vormt het bouwwerk één geheel en groeit het uit tot een tempel die gewijd is aan de Heer, in wie ook u samen opgebouwd wordt tot een plaats waar God woont door Zijn Geest' (Efeziërs 2:21-22).

Met verwijzing naar de Drie-ene God wordt soms gesproken over 'gemeenschap-in-missie'. De gemeenschap van Vader, Zoon en Geest mond uit in de schepping, verlossing en herschepping van de wereld. De gemeenschap van gelovigen wordt betrokken in de gemeenschap van God en daarmee dus ook in Zijn missie op aarde. Bij kerk-zijn gaan geloofsgemeenschap en werelddienst daarom altijd hand in hand.

Om beide vleugels bij elkaar te houden en om daarmee goed te kunnen vliegen, heeft de vogel een romp en een staart. Dat staat voor alles wat in de kerk wordt gedaan om 'de samenhang in haar leven en werken te bevorderen en alles te richten op de lofprijzing van de Naam des Heren en de dienst in de wereld' (KO-artikel IV, lid 3). Hierin heeft de kerkenraad een richtinggevende en samenbindende rol. Daarmee wordt de vitaliteit van het totale kerk-zijn versterkt. 

Vitaal vormgeven aan christelijke geloofsgemeenschap in relatie tot de wereld wordt inhoudelijk verder geladen met tien thema's voor de basis van kerk-zijn. Voor beleidsrijke gesprekken hierover kan een set quickscans gedownload worden. Deze scans zijn bedoeld als aanzet voor gesprek in de kerkenraad, maar ook ander kerkelijk kader kan hierbij betrokken worden.

Tien thema's voor de basis van kerk-zijn

Hieronder staat een korte beschrijving van alle thema's. In de opsomming kan op elk thema geklikt worden voor een meer uitvoerige beschrijving, met verwijzing naar gerelateerde dienstverlening.

1. Bidden en vieren 
2. Geloven in gemeenschap
3. Geloofsleven ontwikkelen
4. Verbindend leven
5. Dienstbaar handelen
6. Getuigend spreken
7. Leidinggeven
8. Visie en beleid ontwikkelen
9. Vernieuwen en veranderen
10. Beheren
    
    

Korte beschrijving per basisthema

1. Bidden en vieren
Samen met geloofsgenoten vormgeven aan eredienst, gebed en andere praktijken voor gezamenlijke geloofsbeleving, met vaste ritmes en regelmaat, op zondagen, feestdagen en andere momenten, in groepen en met de hele gemeente. 

2. Geloven in gemeenschap
Samen met geloofsgenoten vormgeven aan onderlinge verbondenheid, met pastoraat en diaconaat, in een veilige en inclusieve geloofsgemeenschap, die ook vormgeeft aan bovenlokale verbondenheid met andere gelovigen, oecumenische verbondenheid met andere kerken en fundamentele verbondenheid met Israël. 

3. Geloofsleven ontwikkelen
Samen met alle generaties in de geloofsgemeenschap en met focus op de jonge generaties, vormgeven aan de inwijding in en de ontwikkeling van een christelijk geloofsleven dat zich richt op geloofsgenoten (belong), geloofspraktijken (behave) en geloofsbelijden (believe).  

4. Verbindend leven
In de kerk en in de wereld met anderen het goede leven zoeken en met aandacht naar elkaar omzien. 

5. Dienstbaar handelen
In de kerk en in de wereld met anderen mogelijkheden zoeken om elkaar en de omgeving te dienen. 

6. Getuigend spreken
In de kerk en in de wereld met anderen geloofsgesprekken op gang brengen en blijven voeren. 

7. Leidinggeven
Richting geven en samenhang aanbrengen in het totale kerk-zijn; in relatie tot God, de context, de eigen gemeenschap en de bredere kerk.

8. Visie en beleid ontwikkelen
Koers bepalen en plannen maken of bijstellen voor het totale kerk-zijn; in relatie tot God, de context, de eigen gemeenschap en de bredere kerk. 

9. Vernieuwen en veranderen
Vanuit richtinggevende visie en samenhangend beleid zoeken naar andere geloofspraktijken en nieuwe vormen van kerk-zijn.

10. Beheren
Vanuit richtinggevende visie en samenhangend beleid in stand houden wat moet blijven en ruimte maken voor vernieuwing. 

Drie themaclusters bij de basis van kerk-zijn

De tien thema's voor de basis van kerk-zijn worden onderverdeeld in drie clusters van thema's die onderling het meest met elkaar samenhangen.

Kerk & geloofsgemeenschap

Bij bidden en vieren staat de liturgische viering rond Woord en tafel centraal. Bij geloofsleven ontwikkelen de inwijding in de gemeenschap, inclusief inwijding in de liturgie en de missie van de kerk. Bij geloven in gemeenschap ligt de focus op het functioneren van de gemeenschap: een gemeenschap van liefde, gericht op het aanmoedigen en begeleiden van mensen in de liefde tot God, elkaar en de wereld.  

Kerk & vitaliteit

Het doel van leidinggeven in de kerk is volgens artikel IV van de kerkorde om in het geheel van gemeenteopbouw, met participatie van alle gemeenteleden, samenhang te bevorderen en alles te richten op de lofprijzing van Gods naam en dienst in de wereld. Dit vraagt van de leiding het onderscheiden van de roeping van de gemeente in deze specifieke context (visie en beleid ontwikkelen), de zorg voor wat aan de gemeente is toevertrouwd (beheren) en het ontvankelijk zijn voor nieuwe wegen die de Geest wijst (vernieuwen en veranderen). Dit alles schept de voorwaarden voor de vitaliteit (dat wat leven voortbrengt) van kerk en gemeente.

Kerk & wereld

Een manier om de kerkelijke roeping van dienst in de wereld te omschrijven is: verbindend leven (pastoraal), dienstbaar handelen (diaconaal) en getuigend spreken (verkondigend). De drie thema's in dit aandachstgebied kunnen wel onderscheiden maar niet gescheiden worden. Activiteiten waarmee de kerk zich verhoudt tot de wereld hebben altijd pastorale, diaconale en/of getuigende elementen in zich. Zie over deze drieslag ook artikel X van de kerkorde. 

Koppeling met de kernkwaliteiten van Nieuw Kerkelijk Peil

Negen van de tien thema's die op deze pagina worden geïntroduceerd, zijn gekoppeld aan de kernkwaliteiten van kerk-zijn van Nieuw Kerkelijk Peil. Dat is een onderzoeksinstrument dat gemeenten helpt om hun vitaliteit in kaart te brengen. Ook de negen kernkwaliteiten van Nieuw Kerkelijk Peil zijn onderverdeeld in drie clusters. Hieronder laten we zien wat de verbinding is tussen deze clusters van kernkwaliteiten en thema’s voor de basis van kerk-zijn.

Interne kwaliteiten => Kerk & geloofsgemeenschap

• Vitale en ondersteunende vieringen => Bidden en vieren
• Een sterke en groeiende verbondenheid => Geloven in gemeenschap
• Een levend en groeiend geloof => Geloofsleven ontwikkelen

Inspiratie-kwaliteiten => Kerk & vitaliteit

• Inspirerend en ondersteunend leiderschap => Leidinggeven
• Een duidelijke, breed gedeelde visie => Visie en beleid ontwikkelen
• Openheid voor innovatie => Vernieuwen en veranderen

Naar buiten gerichte kwaliteiten => Kerk & wereld

• Bewuste inzet voor inclusie van diverse mensen => Leven delen
• Praktisch inzet voor dienst aan de samenleving => Dienen en delen
• Bereidheid en inzet om geloof te delen => Geloof delen