Deze themapagina bestaat uit drie onderdelen:
- Antwoord op de vraag: wat is getuigend spreken?
- Belangrijke aandachtspunten bij getuigend spreken
- Getuigend spreken in praktijk brengen
Daarnaast wordt een overzicht gegeven van dienstverlening bij dit thema.
Wat is getuigend spreken?
Getuigend spreken is in gesprek gaan over geloven met mensen die een andere sociale, religieuze of levensbeschouwelijke achtergrond hebben. Het is meedoen in Gods missie. Of anders gezegd: vanuit liefde in beweging komen, ter wille van anderen en de hele schepping, namens God. Volgens artikel I van de kerkorde is de kerk ‘betrokken in Gods toewending tot de wereld’. In artikel X staat dat dit missionair spreken, diaconaal handelen en pastoraal samenleven omvat.
De drie onderdelen van meedoen in Gods missie zijn nauw met elkaar verbonden. Ze worden dus beschreven in artikel X van de kerkorde. Over missionair spreken wordt daar gezegd: ‘De gemeente is vanwege haar missionaire opdracht, in heel haar bestaan gericht op getuigenis (...) aan hen die het Evangelie niet kennen of daarvan vervreemd zijn, opdat ook zij delen in het heil in Jezus Christus.’ Een passende Bijbeltekst hierbij staat in I Petrus 2:9. ‘U bent een uitverkoren geslacht, een koninkrijk van priesters, een heilige natie, een volk dat God zich verworven heeft om de grote daden te verkondigen van Hem die u uit de duisternis heeft geroepen naar zijn wonderbaarlijke licht.’
In de kern gaat het bij getuigend spreken dus om geloofsoverdracht. Maar in de praktijk krijgt dit altijd een plek in de bedding van een gelijkwaardig en wederkerig geloofsgesprek.
Belangrijke aandachtspunten bij getuigend spreken
1. Getuigend spreken begint bij de Bijbel en gebed
Om te weten waarvan je getuigt en om dit getuigenis levend te houden, is het noodzakelijk om als gemeente(lid) te leven met de Bijbel en gebed. Daarbij is ook het geloofsgesprek met geloofsgenoten onmisbaar. Dit biedt meteen de mogelijkheid om in een veilige setting te oefenen met het zoeken naar woorden voor het eigen geloof. En er kan met elkaar gesproken worden over het waarom, hoe en wat van getuigend spreken.
2. Getuigend spreken is vooral in gesprek gaan
Het schrikbeeld bij geloof delen is voor veel mensen de zeepkist. Of gesprekken waarin antwoord wordt gegeven op vragen die niet gesteld worden. Daarom zijn gelijkwaardigheid en wederkerigheid centrale waarden bij getuigend spreken. Als inleiding op een gesprek kan het nodig zijn om eerst iets te vertellen. Maar dit doe je dan met de grootst mogelijke gevoeligheid voor de luisteraars, in wie zij zijn en in welke situatie zij zich bevinden.
3. Getuigend spreken kan niet zonder luisteren
Gevoelig zijn voor de ander vraagt om kennis van de ander. Zonder iets te weten over de achtergrond, de situatie en de levensovertuiging van de gesprekspartner, is het beter om te zwijgen en eerst te gaan luisteren. Dat is niet alleen maar een hulpmiddel om daarna de boodschap beter te kunnen overdragen. Het is een houding. Iemand liefdevol tevoorschijn luisteren is al een doel in zichzelf.
4. Getuigend spreken vraagt om enige kennis van de cultuur
De hedendaagse westerse cultuur biedt nog weinig aanknopingspunten om te getuigen op manieren die eerder gebruikelijk waren. Die manieren roepen nu vaak veel weerstand op. Daarom is het belangrijk om iets te weten van de cultuur waarin je getuigt en van hoe daarin op een passende manier getuigend gesproken kan worden.
5. Getuigend spreken vraagt om verschillende vormen
De mensen met wie getuigend gesproken wordt zijn jong of oud, theoretisch of praktisch geschoold, arm of rijk, in Nederland geboren of elders, christelijk gesocialiseerd of niet, etc. Dat is bepalend voor de manier waarop je getuigt. Hierbij kan één gemeente of kerkplek niet alles zijn voor iedereen. Daarom heeft de Protestante Kerk een mozaïek van kerkplekken. Daarin kunnen verschillende gemeenten en kerkplekken verschillende accenten leggen.
6. Getuigend spreken kan niet zonder met liefhebben en dienen
Getuigen doe je vanuit liefdevolle en dienstbare betrokkenheid bij mensen in de omgeving. Liefhebben en dienen is hiebij geen middel om in gesprek te raken, maar een doel in zichzelf. Tegelijk willen mensen die op elkaar betrokken raken elkaar ook beter leren kennen. Hierdoor kan een natuurlijke gelegenheid ontstaan om getuigend te spreken.
7. Getuigend spreken raakt het hele leven
Getuigend spreken kan vorm en inhoud krijgen rond alle onderdelen van het leven. In de kern gaat christelijk geloven over de betekenis van het leven, lijden, sterven en weer opstaan van Jezus Christus, die daarna Zijn Geest zond. Het gaat over God en Zijn missie om mensen, de samenleving en de schepping weer in overeenstemming te brengen met het oorspronkelijk plan voor de wereld. Toegepast bestrijkt dit 'het leven in al zijn volheid’ (Johannes 10:10).
8. Getuigend spreken is ook doen en zijn wat je zegt
De uitspraak ‘wat je zegt ben je zelf’ is een essentieel aandachtspunt bij getuigend spreken. Niets is ongeloofwaardiger dan iemand die niet doet wat hij of zij zegt. Wie geloofwaardig wil getuigen moet daarom zelf ‘een plaatje bij het praatje’ zijn. Of zoals in het Engels wordt gezegd: ‘practice what you preach’. Dit geldt zowel voor individuele kerkleden als voor het totale kerk-zijn.
9. Getuigend spreken is niet bedoeld om de kerk weer vol te krijgen
Getuigen kan een manier zijn om de toekomst van de kerk veilig te stellen. In dat geval is het motief geen liefdevolle betrokkenheid op de ander, maar kerkelijk eigenbelang. Omgekeerd kan de weerstand tegen zieltjes winnen voor de kerk zo groot zijn, dat getuigend spreken achterwege wordt gelaten. Daarom is het goed om regelmatig stil te staan bij (on)zuivere motieven en innerlijke blokkades bij het getuigen.
10. Getuigend spreken overstijgt kerkelijke grenzen
Bij getuigend spreken zijn verschillende gemeenten en kerkplekken geen concurrenten, maar partners in Gods missie. In artikel X van de kerkorde wordt hierover gezegd: ‘De gemeente zoekt bij de vervulling van haar missionaire roeping samenwerking met andere kerkelijke gemeenschappen ter plaatse. In een relatie van wederkerigheid wordt hierbij ook dankbaar gebruik gemaakt van inzichten en ervaringen die haar worden aangereikt door gemeenten waarvan de leden uit andere culturen afkomstig zijn.’
Getuigend spreken in praktijk brengen
1. Getuigend spreken in het alledaagse leven
Een geloofsgesprek hoeft niet altijd georganiseerd te worden. Dit gebeurt al als kerkleden in hun alledaagse leven met alledaagse contacten praten over alledaagse onderwerpen. Vrijwel alle onderwerpen hebben een link met wat mensen wel of niet geloven over het leven en de wereld waarin ze leven. Dat klinkt door in wat mensen zeggen en in hoe ze het zeggen. Op een spontane manier kan het gesprek hierop doorgaan. Het is goed als kerkleden hiervoor vorming en toerusting krijgen. Meer georganiseerd, maar nog steeds dichtbij het alledaagse leven, kan een gemeente, kerkplek of huisgroep ook mensen uitnodigen voor een maaltijd met gesprek.
2. Getuigend spreken rond levensvragen
Een gemeente of kerkplek kan rond allerlei sociaal-maatschappelijk thema’s iets doen waar niet alleen de eigen leden, maar ook anderen belangstelling voor hebben. Denk aan thema’s als rust, relaties, opvoeding, belangrijke levenskeuzes, zingeving, etc. In persoonlijke (pastorale) contacten en bij geestelijke verzorging wordt vaak een-op-een met mensen opgetrokken rond dergelijk thema’s. Maar dit kan ook vorm krijgen in thema-avonden of gespreksgroepen. Verder kan een gemeente of kerkplek publieke ruimte innemen door een stem te laten horen en publiekelijk in gesprek te gaan over thema’s die actueel zijn in de samenleving. In de visienota van de Protestantse Kerk worden hiervoor thema’s genoemd als zorg voor het kwetsbare leven, klimaat, migratie, zingeving, eenzaamheid, en polarisatie. Momenteel is vrede en veiligheid een actueel thema. Hiervoor kan een krijgsmachtpredikant uitgenodigd worden. Met het oog op levensvragen van seculiere twintigers is de Protestantse Kerk betrokken bij de online community #Hoedan.
3. Getuigend spreken bij interreligieuze dialoog
Bij interreligieuze dialoog komen gelovigen vanuit twee of meer religies samen voor een geloofsgesprek. Een beproefde vorm hiervoor is een gemeenschappelijk thema plenair laten belichten vanuit de vertegenwoordigde religies en vervolgens in gemengde groepen daarover doorpraten. Dit concept werkt het beste als het een gezamenlijk initiatief is van bijvoorbeeld de moskee en de kerk. Er ook andere vormen voor interreligieuze dialoog. Waarden als gelijkwaardigheid, wederkerigheid en wederzijds respect staan hierbij altijd centraal. De insteek is niet om elkaar te bekeren, maar om van elkaar te leren.
4. Getuigend spreken bij publieke (geloofs)uitingen
Veel publieke (geloofs)uitingen kunnen aanleiding zijn voor een geloofsgesprek met niet- of anders gelovigen. Denk bijvoorbeeld aan een Sire-campagne of een spraakmakende bioscoopfilm. Een voorbeeld van een jaarlijkse televisie-uitzending die heel geschikt is voor dit doel, is The Passion. Als gemeente of kerkplek kun je hierbij een kijk- en bespreekavond organiseren. Ook een bruiloft, begrafenis of kerstnachtdienst kan dienen als aanleiding voor geloofsgesprek. Hetzelfde geldt voor impactvolle gebeurtenissen in de samenleving of op het wereldtoneel. Verder gebeurt er veel in de sociale media waar een lokale gemeente of kerkplek op kan inspelen. Hierbij is het belangrijk om online goed vindbaar te zijn, als een logische en aantrekkelijk plek om bij aan te kloppen voor offline vervolgcontact. Ook is het goed als er reisgenoten beschikbaar zijn voor (jonge) mensen die op ontdekkingsreis zijn of willen gaan in het christelijk geloof. Tenslotte zijn er vrijwel in elke kerkelijke gemeenschap natuurlijk wekelijks publieke erediensten of samenkomsten die anders genoemd worden. Ook die kunnen het startpunt zijn voor geloofsgesprek/-reis met (be)zoekers. In (een deel van) de publieke kerkdiensten kan specifiek aandacht gegeven worden aan mensen die zichzelf geen christen noemen. Een leuke intergenerationele vorm hiervoor is Kliederkerk.
5. Getuigend spreken bij een proefplek
Proefplekken zijn kerkplekken naast gevestigde gemeenten. Mensen die zichzelf geen christen noemen, kunnen daar iets proeven van Gods goedheid (Psalm 34:9). Niet alle proefplekken zijn hier doelbewust op gericht, maar een deel van de proefplekken biedt daarbij ook mogelijkheden voor geloofsleven ontdekken. Met wie dat willen, kan dit leiden tot kerk-zijn vormgeven. Dit vindt plaats in het verlengde van een inclusieve community. Daarin zijn mensen vanuit diverse sociale en religieuze achtergronden liefdevol en dienstbaar betrokken op elkaar en de omgeving.
6. Getuigend spreken tijdens een oriëntatietraject
Veel gemeenten en proefplekken nodigen mensen uit om (nader) kennis te maken met een christelijk geloofsleven door middel van een oriëntatietraject. In zulke trajecten worden basiselementen van de christelijke geloofsleer besproken. Daarnaast is er gelegenheid om ervaring op te doen met geloofspraktijken en geloofsgemeenschap. Alpha en Vieren zijn veelgebruikte oriëntatiecursussen die vorm en inhoud geven aan zo’n traject. Mensen die een eerste traject hebben afgelegd, kunnen daarna doorstromen naar andere activiteiten van de gemeente of kerkplek. Soms krijgen deze mensen ook een mentor. Daarbij kunnen ze terecht met alles waar ze tegenaan lopen tijdens hun ontdekkingstocht. Gaandeweg kan geloofsleven ontdekken voor deze mensen overgaan in geloofsleven eigen maken.
7. Getuigend spreken anders vormgeven
Een omgeving waarin kunst, rust of herstel belangrijk is, biedt ook veel mogelijkheden om getuigend te spreken. Zo staat de kunstgeschiedenis bol van christelijke kunst die vraagt om een christelijke uitleg. Met moderne kunst kunnen weer andere vensters geopend worden die zicht geven op Gods nieuwe wereld. Rust, heelheid en heling zijn wezenlijke thema’s in het christelijk geloof. In allerlei christelijke tradities is van alles te vinden wat ingebracht kan worden bij gesprekken hierover.
Hoewel hier zeven punten op een rij zijn gezet, is dit geen volledig overzicht van alle mogelijkheden om getuigend spreken in praktijk te brengen. Het is meer bedoeld als een voorzet om iets te gaan proberen. Daarbij is het goed om contact te zoeken met anderen die hier al meer ervaring mee hebben. En met organisaties die hierbij ondersteuning kunnen bieden, zoals de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk of de IZB voor zending in Nederland.