Kerk en eenzaamheid

Ruim 46% van de volwassen bevolking in ons land voelt zich eenzaam. Bijna 1 op de 7 mensen voelt zich zelfs sterk eenzaam. Lidmaatschap van de kerk of participatie aan het gemeenteleven doen aan deze cijfers niets af. Hoe kunnen we als gelovige mensen, al dan niet eenzaam, voor elkaar van betekenis zijn en blijven?

Verwijdering

Over eenzaamheid wordt in de geloofsgemeenschap soms gezegd: ‘Als we wat meer contacten organiseren lost zich dit wel op.’ Eenzaamheid kan echter meer zijn dan sociale eenzaamheid. Of er wordt gezegd: ‘Maar je gelooft toch in God? Dan kun je toch niet eenzaam zijn?’ Ook dit doet geen recht aan wat eenzaamheid is: een gevoel van niet-verbonden zijn waar door je iets wezenlijks mist. Dat gevoel kan er zijn ondanks de gemeenschap en ook ondanks het geloof in God.

Als gelovige eenzame

Binnen een geloofsgemeenschap kun je je eenzaam voelen. Bijvoorbeeld vanwege ziekte of schaamte. Of omdat je je niet op je gemak voelt binnen de kerkelijke cultuur of geloofsleer, omdat je andersbegaafd bent of omdat je iets hebt meegemaakt waarop anderen met een gelovige dooddoener reageerden. Maar het kan ook zo zijn dat je leven op rolletjes loopt en dat gevoel van niet-verbonden zijn desondanks aan je blijft knagen.

• Erken: Het is van belang dat je je eenzaamheid erkent. Het is er. Dit klinkt als een kleine stap, maar ze is zeer belangrijk. Erkenning brengt je namelijk voorbij het ‘negeren omdat het niet mag’. Je bent dan al voorbij de gedachte dat sociale contacten je eenzaamheid wel zullen oplossen of dat voldoende bidden helpt. Erkennen maakt het mogelijk om te gaan zoeken naar manieren die jouw eenzaamheid misschien kunnen verzachten. Misschien helpt het je ook om meer informatie te lezen over eenzaamheid, kijk dan eens op eenzaamheid.info.
• Deel: Het delen van je verhaal zou je kunnen helpen. Zoek iemand in je omgeving die je vertrouwt, iemand die naar je luistert en je niet veroordeelt of bepreekt. Misschien je eigen pastor of predikant, misschien iemand anders uit de geloofsgemeenschap, een vriend, je huisarts of een psycholoog. Je kunt ook altijd met iemand van de Luisterlijn bellen of chatten.
• Weet: Eenzaamheid is een voluit bijbels thema. In de lijst van mensen die ervaren dat zij niet verbonden zijn met anderen en ook niet met God, sta je naast Abraham, Jozef, Mozes, David en Jezus. Er zijn in de geloofstraditie woorden voor jouw gevoel.
• Lees: Als ik me eenzaam voel is een speciale uitgave van maandblad Open Deur. Met verhalen, gedichten en beelden. 

Als medegemeentelid

Wellicht heb je het vermoeden dat een van je medegemeenteleden eenzaamheid ervaart. Of heeft een ander je diens verhaal vertelt. Je maakt je zorgen over die ander en zou zo graag iets willen doen, maar wat?

• Luister: Een van de belangrijkste dingen die je doen kunt voor een ander, is luisteren zonder oordeel. Eenzaamheid is geen teken van te weinig geloof of iets dat ‘wel even op te lossen is’ door de ander talloze activiteiten aan te bieden. Goed luisteren, samen proberen te ontdekken wat iemand nodig heeft, voorkomt ook teleurstelling. Teleurstelling bij jezelf, omdat je toch verwacht had dat de ander dankzij jouw hulp uit diens eenzaamheid zou raken, en teleurstelling bij de ander, die daardoor mogelijk nog verder in de schulp terugtrekt.
• Lees: Verdiep je in het onderwerp. Bekijk bijvoorbeeld de website eenzaamheid.info of lees het boekje Als ik me eenzaam voel.
• Pas op voor gelovige dooddoeners. Leden van een geloofsgemeenschap doen vaak enorm hun best om met elkaar mee te leven. Dit kan echter soms leiden tot iets wat eenzaamheid kan vergroten, bijvoorbeeld wanneer iets wat troostend bedoeld is zo pijnlijk overkomt dat de eenzaamheid eerder groter wordt dan kleiner. Zo kregen mensen die een ernstig ziek kind hadden te horen: ‘Gelukkig heeft God je nog twee andere kinderen gegeven’ en moest een ouder wiens kind overleed de reactie ‘Het heeft zo moeten zijn’ verwerken. Houd dergelijke uitspraken voor je. Er zijn situaties waarin je alleen maar kunt zwijgen en luisteren.

Als kerkenraadslid

Als lid van de kerkenraad kun je je zorgen maken over het bestaan van eenzaamheid in de gemeente. Misschien is het ook wel verwarrend: er zijn zoveel mooie activiteiten, er wordt zo goed naar elkaar omgezien, hoe kan het dan zijn dat er gemeenteleden zijn die eenzaamheid ervaren? En hoe zit dat dan met het geloof in God? Je zou als kerkenraad iets willen betekenen, je zou graag iets willen doen, maar wat?

• Erken: Ieder ‘bijdragen aan’ en ieder ‘helpen bij’ begint met de erkenning dat eenzaamheid ook binnen jullie geloofsgemeenschap voorkomt. Het bestaan van eenzaamheid hoeft niets te maken te hebben met de inzet van de gemeenschap of met de mate van geloven. Misschien helpt het je ook om meer informatie te lezen over eenzaamheid, kijk dan eens op eenzaamheid.info.
• Onvoorwaardelijk: Probeer elkaar als leden van de geloofsgemeenschap onvoorwaardelijk te accepteren, kijk zonder oordeel naar elkaar. Op deze manier kunnen we eenzaamheid bij een ander of bij onszelf waarnemen zonder dat we die meteen gaan bestrijden met gebed, Bijbelteksten of stevige preken. Op deze manier voorkom je dat acties tegen eenzaamheid verworden tot iets anders, bijvoorbeeld tot zendingsactiviteiten of PR voor de kerk. Kijk ook met deze blik naar de geloofsgemeenschap als geheel: als je gaat erkennen dat eenzaamheid voorkomt is zij wellicht niet zo mooi en perfect als je dacht. Dit is misschien niet de situatie waarnaar je verlangt of waarop je hoopt, maar het is zo.
• Geef ruimte aan verhalen en vragen: Bezin je als kerkenraad op de vragen: hoe gaan wij om met eenzaamheid? Wordt er in onze gemeenschap echt naar elkaar geluisterd? Zijn er plekken waar vrijuit gesproken kan worden? Voelen we ons vrij om onszelf bij elkaar te uiten? Durven we elkaar te bevragen? Gebruik eventueel de bundel Als ik me eenzaam voel als reflectie- en gespreksmateriaal.
• Doe: Ga in gesprek met mensen waarvan je weet dat zij eenzaamheid ervaren: op welke manier hopen zij steun van de geloofsgemeenschap te krijgen? Organiseer eventueel een gemeentebijeenkomst over het onderwerp, bijvoorbeeld rondom de jaarlijkse Week tegen Eenzaamheid. Kijk of er initiatieven zijn in jullie omgeving waar je bij aan zou kunnen sluiten.

Als voorganger

Je bent als voorganger vaak in gesprek met gemeenteleden en je kent hun verhalen. Je hoort over de ruimte die eenzaamheid in kan nemen in het leven van je gesprekspartners. Wat kan jouw rol zijn?

• Erken: Hoe goed je je werk ook doet, eenzaamheid bestaat. Erkennen dat dit zo is bevrijd je van een mogelijk ervaren druk om eenzaamheid op te lossen door jouw interventies.
• Verdiep je in het onderwerp. Bijvoorbeeld door het luisteren van de podcastserie ‘Stemmen van eenzaamheid’ of door er over te lezen. Een selectie boeken vind je via www.eenzaamheid.info. Er zelf theologische studie naar doen kan je ook veel brengen.
• Benoem: Spreek en schrijf over eenzaamheid. Benoem het onderwerp in je gebed, besteed er aandacht aan in het kerkblad, maak het eens tot onderwerp van je preek. Misschien kun je gebruikmaken van het pakket voor een themadienst van LPB Media.
• Deel: bespreek het onderwerp met collega’s: hoe gaan zij ermee om? Hoe kijken zij er theologisch tegen aan? Deel dit met elkaar in de werkgemeenschap of organiseer een samenkomst in jouw regio.