God spreekt tot mensen door verhalen. In de Bijbel laten die verhalen zien wie Hij is, hoe Hij met mensen omgaat en wat Hij met de wereld voorheeft. Door Bijbelverhalen te horen en te lezen, komen kinderen en jongeren in aanraking met die levende stem. Ze ontdekken wie God is, herkennen hun eigen leven in de verhalen en leren verstaan wat geloven betekent. Dit is een belangrijke reden om Bijbelverhalen te delen met kinderen en jongeren. Wanneer zij van jongs af aan vertrouwd raken met de Bijbel, leggen zij een fundament waarop zij ook later zelfstandig verder kunnen bouwen.
Op deze pagina:
- Wat is een Bijbelverhaal?
- Waarom is het belangrijk dat ik - als jeugdleider - Bijbelverhalen deel?
- Waarom is het belangrijk dat kinderen en jongeren Bijbelverhalen horen?
- Tips om met meer vertrouwen en plezier Bijbelverhalen te delen
- Welke manieren zijn er om de inhoud en/of betekenis van de Bijbel te delen?
- Hoe sluit ik aan bij de geloofsontwikkeling van kinderen/jongeren?
- Bijbelverhalen voorlezen of vertellen?
- Bijbelverhalen vertellen: hoe doe ik dat goed?
- Vertel-vaardig worden, hoe oefen ik dat?
Wat is een Bijbelverhaal?
De term 'Bijbelverhaal' wordt doorgaans gebruikt voor een her-vertelling van een tekst uit de Bijbel. Hoewel de Bijbel als één boek wordt beschouwd, is hij niet als één geheel geschreven en niet door één auteur. Het woord 'Bijbel' is afgeleid van het Griekse biblia, wat 'boeken' betekent. De Bijbel is een verzameling afzonderlijke boeken, elk met een eigen naam, genre, context en thematiek, die inhoudelijk met elkaar samenhangen en vaak naar elkaar verwijzen. Om tekst en boodschap te bewaren en door te geven, hebben de bijbelschrijvers deze op schrift gesteld. Dat bewaren en doorgeven gebeurt nog steeds: mensen lezen de Bijbel in hun eigen taal en delen de inhoud en betekenis ervan met anderen, ook met kinderen en jongeren in de kerk, bijvoorbeeld tijdens een kinder(neven)dienst of een clubavond voor tieners. Tijdens zulke bijeenkomsten wordt een fragment uit de Bijbel of een her-vertelling van een bijbelgedeelte gedeeld onder de noemer 'Bijbelverhaal'.
Meer dan een verhaal
Het gebruik van het woord 'verhaal' kan, in de context van de Bijbel, soms voor verwarring of onvrede zorgen, afhankelijk van hoe het wordt opgevat.
Één genre versus literaire rijkdom: De Bijbel bevat veel verschillende genres: poëzie, profetie, wetten, brieven, visioenen, enzovoort. Door alles 'verhaal' te noemen, wordt die diversiteit onvoldoende erkend en wordt geen recht gedaan aan de complexiteit en diepgang van bepaalde teksten.
Verzinsel versus betrouwbare bron: In het dagelijks taalgebruik kan 'verhaal' geassocieerd worden met fictie of nepnieuws. Het gebruik van de term 'Bijbelverhaal' kan bij sommige kinderen de indruk wekken dat de Bijbel geen betrouwbare bron is of geen waarheid bevat. Om dit te vermijden, wordt soms gekozen voor termen als Bijbeltekst, Bijbelse geschiedenis of getuigenis.
Menselijk construct versus Woord van God: Voor gelovigen is de Bijbel meer dan een verzameling menselijke verhalen: het zijn woorden waarin God Zich openbaart, 'Woord van God'. Om dit te benadrukken, wordt ook wel gesproken van de heilige Schrift, Gods openbaring of Bijbelse boodschap.
Bewustzijn van deze associaties en gevoeligheden, bij de leider zelf of bij kinderen en jongeren in de groep, is waardevol. Voor verdere verdieping, zie de lees-, luister- en kijksuggesties.
Het verhaal van God
Op deze website wordt bewust gekozen voor de term 'Bijbelverhalen'. Het grootste deel van de Bijbel is namelijk geschreven in verhaalvorm. Andere literaire genres, zoals preken, geslachtsregisters, gebeden, brieven, gedichten, liederen en spreuken, worden door dat verhaal gedragen in een natuurlijke samenhang. Mozes vertelde verhalen, Jezus vertelde verhalen, en de vier evangelieschrijvers brengen hun goede nieuws in de vorm van verhalen. Door al deze teksten heen openbaart God Zich aan de lezer als Vader, Zoon en Heilige Geest. Die openbaring voltrekt zich niet in bovenaardse formuleringen, maar via aardse verhalen die uitnodigen tot deelname aan Gods wereld.
De kracht van verhalen
Het woord 'verhaal' hangt samen met het werkwoord verhalen: (over) iets vertellen. Vertellen verschilt wezenlijk van meedelen of opleggen. De kracht van verhalen ligt in hun vermogen om te verbinden, betekenis te geven en emoties op te roepen. Een verhaal nodigt uit om in te stappen en er met de verbeelding aan deel te nemen. Dat werkt omdat het menselijk leven zelf de vorm heeft van een verhaal: met een begin en een einde, verwikkelingen en karakters, conflicten en beslissingen. Het leven is geen samenraapsel van abstracte begrippen, zoals liefde of waarheid, maar bestaat uit persoonlijke en concrete details die met elkaar in verbinding staan: de naam van een vriend, het lokale weer, een lekke band. Verhalen helpen daarin samenhang, betekenis en verdieping te vinden en nodigen uit tot reflectie op het eigen leven en de wereld.
Waarom is het delen van Bijbelverhalen met kinderen en jongeren belangrijk?
Kinderen en jongeren hebben de Bijbel nodig als bron om te ontdekken wat geloven betekent en wie God is, om in te stappen in 'het grote verhaal van God'. Toch blijkt ook binnen de kerk de Bijbelkennis van kinderen en jongeren vaak minimaal. Meerdere factoren liggen daaraan ten grondslag:
1. Minder Bijbelgebruik in het dagelijks leven In veel gezinnen en op scholen wordt de Bijbel om uiteenlopende redenen niet meer dagelijks gelezen of besproken. Hij is niet vanzelfsprekend aanwezig in gesprekken, rituelen of gewoonten.
2. Concurrentie om aandacht Kinderen groeien op in een wereld vol prikkels, afleiding en meningen: schermen, games, sociale media en entertainment. De Bijbel vraagt om rust, aandacht en verdieping, kwaliteiten die onder druk staan in een aandachtseconomie die voortdurend aanzet tot afleiding.
3. Focus op beleving boven inhoud In jeugdwerk ligt de nadruk vaak op sfeer, gezelligheid en relaties, waardevol op zichzelf, maar inhoudelijke verdieping blijft soms achter. Bijbelverhalen worden dan gebruikt als illustratie in plaats van als bron van geloofsopbouw, en een doorlopende leerlijn voor Bijbelkennis ontbreekt regelmatig.
4. Onzekerheid bij opvoeders en leiders Veel volwassenen voelen zich niet bekwaam om Bijbelverhalen te vertellen of uit te leggen. De angst om het 'verkeerd' te doen of moeilijke vragen te krijgen, vormt een drempel.
5. Culturele afstand tot de Bijbel De taal, beelden en context van de Bijbel staan voor veel jongeren en hun opvoeders ver van de dagelijkse leefwereld. Zonder uitleg of vertaalslag blijft de Bijbel abstract of onbegrijpelijk.
6. Gebrek aan ruimte voor vragen en twijfel Jongeren voelen zich soms niet vrij om vragen te stellen of twijfels te uiten. Wanneer de Bijbel alleen als vaststaande waarheid wordt gepresenteerd zonder ruimte voor dialoog, haken sommigen af.
Voor jeugdwerkers die de waarde van Bijbelverhalen onderschrijven, ligt er dus een belangrijke en uitdagende taak. Zij zijn voor veel kinderen en jongeren de eerste, en vaak één van de weinigen, die hen laten kennismaken met de rijke inhoud en betekenis van de Bijbel.
Waarom is het belangrijk dat kinderen en jongeren Bijbelverhalen horen?
Er zijn ook andere, toegankelijker manieren waarop kinderen en jongeren in aanraking kunnen komen met het geloof: het luisteren naar of zingen van liederen over God, het zien van geloof-in-de-praktijk bij betekenisvolle anderen, onderlinge geloofsgesprekken, deelname aan diaconale acties of thematische podcasts. Al deze vormen hebben grote waarde, maar ze vervangen niet het horen van Bijbelverhalen. Enkele redenen die dat belang onderstrepen:
De Bijbel als primaire bron van kennis over de drie-enige God Zonder de Bijbel zijn kinderen en jongeren afhankelijk van wat anderen, ouders, leeftijdgenoten, media, leiders, influencers, over God doorgeven. Dat is per definitie beperkt: gekleurd door persoonlijke interpretatie, selectie en perspectief. Door zelf met kinderen en jongeren verschillende Bijbelverhalen te lezen, maken zij kennis met de rijkdom, diversiteit, diepgang en complexiteit van de Bijbel. Bovendien krijgen zij zo de gelegenheid én het vertrouwen om op eigen wijze actief betekenis in de Bijbel en het geloof te ontdekken.
Muziek en liederen zijn van grote betekenis om geloof te voelen, te onthouden en te beleven. Ze kunnen de inhoud van de Bijbel toegankelijk overbrengen. Zonder Bijbelse voeding bestaat echter het risico op eenzijdigheid in de behandelde thema's en kan de inhoud verworden tot algemene abstracte formules.
Bijbelverhalen geven taal en kaders voor geloof De verhalen in de Bijbel laten zien hoe God met mensen omgaat, en hoe geloof groeit, faalt en hersteld wordt. Ze bieden taal, beelden en kaders om geloof én ongeloof te begrijpen en te beleven, en leggen zo de fundamenten van het christelijk geloof.
Geloofsgesprekken zijn waardevol om geloof te verwerken, vragen te stellen en te groeien, en zijn vaak de plek waar Bijbel en dagelijks leven samenkomen. Bijbelse voeding fungeert in zulke gesprekken als spiegel én als perspectief.
De Bijbel helpt onderscheiden wat Gods weg is In een wereld vol meningen en voorbeelden helpt de Bijbel om te toetsen: Wat is goed, mooi en belangrijk in Gods ogen? Wat leert de Bijbel over hoe naar zichzelf, de wereld, het verleden en de toekomst gekeken mag worden?
Kinderen en jongeren leren veel van geloven door te kijken naar hoe anderen geloven en leven. Zonder Bijbelse basis kunnen zulke voorbeelden echter ook verwarrend of tegenstrijdig zijn.
De Bijbel lezen opent de weg naar een persoonlijke relatie met God Over wat geloven inhoudt, worden vaak overtuigingen gedeeld die gepresenteerd worden als een samenvatting van de Bijbel. Zulke overtuigingen kunnen waardevol zijn en kinderen en jongeren overzicht bieden. Tegelijk zijn ze een sterke vereenvoudiging van rijke, complexe verhalen van concrete figuren. Ze kunnen er bovendien toe leiden dat geloven wordt gereduceerd tot 'instemmen met een set overtuigingen', in plaats van het 'instappen in het grote verhaal van God' en het aangaan van een relatie met Hem. Door kinderen en jongeren met de Bijbel te laten kennismaken en hen te stimuleren zich er zelf in te verdiepen, wordt voor hen een grote schat ontsloten.
Tips om met meer vertrouwen en plezier Bijbelverhalen te delen
Bij het delen van Bijbelverhalen met kinderen en jongeren kunnen verschillende drempels worden ervaren: praktische, inhoudelijke of persoonlijke. Voorbeelden zijn: "Ik weet niet hoe ik het boeiend moet brengen", "Wat als ik onbedoeld iets toevoeg of weglaat?" of "Wat als een kind of jongere iets vraagt wat ik niet weet?"
Het is waardevol om zulke vragen en onzekerheden serieus te nemen, zodat er concreet mee aan de slag gegaan kan worden. Onderstaande tips bieden praktische handvatten om met meer vertrouwen en plezier Bijbelverhalen te delen.
- Tips bij onzekerheid over vertelvaardigheid
Begin klein door te oefenen met korte verhalen of fragmenten. Maak gebruik van hulpmiddelen zoals vertelkaarten, visuele ondersteuning of een script. Oefen de vertaalvaardigheid in een veilige setting, of volg een workshop 'Storytelling'. - Tips bij gebrek aan Bijbelkennis
Gebruik betrouwbare bronnen en materialen (zie het overzicht van beschikbare methoden voor diverse leeftijdsgroepen). Bereid het verhaal goed voor: lees het in meerdere vertalingen en noteer de kern. Werk samen door het verhaal te bespreken met een collega, in een team of in een Bijbelkring. - Tips bij het delen van Bijbelverhalen die niet aanspreken of die overgeslagen zouden worden
Soms spreken bepaalde Bijbelverhalen om uiteenlopende redenen niet aan. Gedachten als "Wel een mooi verhaal, maar wat moet ik ermee?", "Dit stuit me tegen de borst" of "Dit zegt me niets, waarom zou ik dit lezen?" zijn herkenbaar. Sla zulke verhalen niet over, maar maak gebruik van leessleutels (zoals die uit de serie 'De Bijbel beter begrijpen') die kunnen helpen om verhalen te lezen, te begrijpen en te vertalen naar het hier en nu. Pas deze leessleutels eerst toe in het persoonlijk Bijbellezen, voordat het verhaal en de leessleutel(s) worden gedeeld met anderen. Het delen van de eerste reactie op het verhaal, ook als die negatief of onverschillig was, schept ruimte voor anderen om gevoelens van weerzin of irrelevantie te benoemen en samen het gesprek aan te gaan. - Tips bij moeite met aansluiting bij de doelgroep
Leer de groep kennen: wat leeft er bij hen en wat vinden ze leuk? Gebruik herkenbare voorbeelden door het verhaal te koppelen aan hun leefwereld. Vraag feedback: wat vonden ze mooi, moeilijk of grappig? - Tips bij angst om te vervormen
Vertel trouw aan de kern door de focus te leggen op de boodschap, niet op elk detail. Lees de tekst eerst hardop: zo wordt duidelijk wat belangrijk is. Gebruik een korte samenvatting en verwijs naar de Bijbeltekst zelf. - Tips bij tijdgebrek
Werk met een vast voorbereidingsformat, bijvoorbeeld: Wie? Wat? Waarom? Hoe? Maak gebruik van kant-en-klare materialen: er zijn veel goede kinderbijbelboeken en methodes beschikbaar. Plan vooruit door meerdere verhalen tegelijk voor te bereiden. - Tips bij vrees voor moeilijke vragen
Durf te zeggen: "Dat weet ik niet", en zoek samen naar antwoorden. Zie vragen niet als bedreiging maar als uitnodiging: ze laten zien dat kinderen betrokken zijn. Bereid enkele veelgestelde vragen voor, bijvoorbeeld over wonderen, verdriet of lijden.
Algemeen
Trek samen op met andere jeugdleiders: deel zorgen, bemoedig elkaar, oefen met elkaar en vul elkaar aan. Oefen in een veilige setting. Bid en vertrouw erop dat God werkt, ook door imperfecte woorden.
Welke manieren zijn er om de inhoud en betekenis van de Bijbel te delen?
De inhoud en betekenis van de Bijbel kunnen op verschillende niveaus worden gedeeld met kinderen en jongeren, afhankelijk van het doel én van de leeftijd, achtergrond, geloofsontwikkeling en interesse van de groep. Grofweg zijn er vijf niveaus te onderscheiden:
| Niveau | Focus | Doel | Werkvormen |
|---|---|---|---|
| Verhalend | Wat gebeurt er? | Verwondering | Vertellen, spelen |
| Begripsmatig | Wat betekent dit? | Inzicht | Vragen, uitleg |
| Reflectief | Wat betekent dit voor mij? | Toepassing | Gesprek, verwerking |
| Theologisch | Wat zegt dit over God? | Geloofsverdieping | Studie, context |
| Levensbeschouwelijk | Wat betekent dit voor mijn visie op de wereld? | Actie en visie | Discussie, projecten |
Het delen van Bijbelverhalen op 'verhalend niveau' kan zowel door middel van voorlezen uit de Bijbel als door het vertellen van een Bijbelverhaal uit het hoofd of hart. Beide manieren hebben hun eigen kracht en uitdagingen. Lees hier meer over de kracht van én de uitdagingen bij het vertellen of voorlezen van Bijbelverhalen.
Hoe sluit ik aan bij de geloofsontwikkeling van kinderen en jongeren?
Inzicht in geloofsontwikkeling kan helpen om met het Bijbelverhaal en het doorspreken hiervan aan te sluiten bij waar kinderen en jongeren werkelijk zijn in hun denken, voelen en geloven. Goede vragen komen voort uit goed kijken en luisteren: met welke fase van geloofsontwikkeling is er sprake bij dit kind, en welke stijl van geloven sluit het beste aan bij deze jongere?
Fase van geloofsontwikkeling
Veel godsdienstpedagogische theorieën, zoals die van James Fowler, onderscheiden verschillende fasen in de geloofsontwikkeling van kinderen en jongeren. Onderstaand overzicht is een vereenvoudigde weergave van drie belangrijke fasen, inclusief suggesties voor het type vragen dat aansluit bij de betreffende ontwikkelingsfase.
| Leeftijdsfase | Kenmerkend | Voorbeeldvragen |
|---|---|---|
| Kinderen (ca. 6-11 jr) | Denken vaak concreet en beeldend. Verhalen maken indruk. Ze vertrouwen volwassenen en nemen waarheden aan. | Wat vind jij mooi aan dat verhaal over Jezus? Wat zou jij doen als jij daar was geweest? |
| Pre-tieners en vroege tieners (ca. 11-14 jr) | Gaan meer abstract denken. Beginnen zich af te vragen wat ze zelf geloven. Groepsdruk en erbij horen zijn belangrijk. | Wat geloof jij zelf, los van wat je ouders denken? Waar twijfel jij weleens aan? |
| Tieners en jongeren (ca. 15+ jr) | Gaan op zoek naar een persoonlijk geloof. Stellen kritische vragen. Willen echtheid. Relaties en ervaringen wegen zwaarder dan theorie. | Wat betekent God voor jou in je dagelijks leven? Wanneer voelde je je gedragen of juist alleen? |
Diversiteit in geloofsstijlen
Niet iedereen denkt in woorden of houdt van discussie. Sommigen beleven geloof visueel, muzikaal, ervaringsgericht of juist rationeel. Het kan helpend zijn om af te wisselen in vorm en benadering, zoals: het gesprek aangaan (één op één of in de groep, tijdens een activiteit of wandelend in de natuur), tekenen, zingen, spelen of theater, dienen, bidden in stilte, enzovoort.
Bijbelverhalen voorlezen of vertellen?
Zowel voorlezen uit de Bijbel als het vertellen van een Bijbelverhaal uit het hoofd of hart hebben hun eigen kracht en uitdagingen.
Voorlezen uit de Bijbel
De kracht van voorlezen ligt in de trouw aan de tekst: er wordt letterlijk gelezen wat er staat, zonder interpretatie of vervorming. Het benadrukt dat de Bijbel een heilig boek is en biedt taalrijkdom: kinderen en jongeren maken kennis met de oorspronkelijke Bijbelse taal, die poëtisch en krachtig kan zijn. Bovendien bevordert voorlezen de Bijbelvaardigheid en helpt het jongeren leren omgaan met de Bijbel zelf.
Een beperking van voorlezen is dat de taal, zeker bij oudere vertalingen zoals de Statenvertaling of NBG, lastig kan zijn. Jongeren kunnen afhaken als de tekst te abstract of afstandelijk klinkt, en de verbeelding krijgt minder ruimte als het verhaal alleen wordt voorgelezen.
Bijbelverhalen vertellen uit het hoofd of hart
De kracht van vertellen is dat het verhaal levend en beeldend wordt: emoties, spanning en sfeer kunnen worden overgebracht. De taal en voorbeelden kunnen worden aangepast aan de leefwereld van de groep, er is meer ruimte voor interactie en inspelen op reacties, en verhalen blijven door de vertelvorm vaak beter hangen.
Een beperking van vertellen is het risico op vervorming: onbewust kunnen dingen worden toegevoegd of weggelaten die niet in de tekst staan. Jongeren zien de Bijbel minder als bron en de kwaliteit van het verhaal is sterk afhankelijk van de vertelvaardigheid.
Combinatie
Een hybride aanpak is ook mogelijk: eerst het verhaal vrij vertellen en daarna samen de tekst opzoeken en lezen, of eerst een kort stukje voorlezen en het verhaal vervolgens in vrije vorm verder vertellen en doorspreken.
Bijbelverhalen vertellen: hoe doe ik dat goed?
Een Bijbelverhaal vertellen dat trouw blijft aan de tekst én aansluit bij de kinderen en jongeren vraagt om een combinatie van kennis, vaardigheden en houding.
Behulpzame kennis
Inhoudelijke kennis van het Bijbelverhaal is onmisbaar: wie zijn de hoofdpersonen, wat gebeurt er precies en wat is de kernboodschap? Daarnaast is Bijbelse context waardevol: in welk Bijbelboek staat het verhaal, wat is de historische en culturele achtergrond en hoe past het in het grotere geheel van de Bijbel? Ten slotte helpt doelgroepkennis: wat leeft er bij de kinderen of jongeren, wat is hun voorkennis en wat zijn hun gevoeligheden?
Behulpzame vaardigheden
Vertelvaardigheid omvat het gebruik van stem, mimiek, pauzes en lichaamstaal, en het vermogen om spanning op te bouwen en emoties over te brengen. Vertaalvaardigheid betekent dat Bijbelse taal kan worden omgezet naar begrijpelijke, hedendaagse taal zonder de boodschap te verliezen (hiervoor zijn waardevolle vertalingen beschikbaar, zoals de Bijbel in Gewone Taal en Bijbel Basics). Luistervaardigheid stelt in staat om in te spelen op reacties, vragen en lichaamstaal van het publiek. Verbindend spreken houdt in dat bruggen worden geslagen tussen de tekst en het leven van de hoorders. Theologische gevoeligheid zorgt ervoor dat de boodschap van het verhaal zuiver en respectvol wordt overgebracht.
Behulpzame houding
Een goede houding bestaat uit eerbied voor de tekst: de Bijbel als woorden waarin God Zich openbaart, laten spreken. Liefde voor de hoorders: het verlangen dat zij geraakt worden en groeien. En openheid en nederigheid: niet alles hoeft bekend te zijn, maar de bereidheid om te leren en te luisteren is onmisbaar.
Vertelvaardigheden ontwikkelen: hoe oefen ik dat?
Verhalen vertellen is een kunst, en oefening baart kunst. Het ontwikkelen van vertelvaardigheden is een waardevolle investering, zeker wanneer Bijbelverhalen op een manier worden overgebracht die raakt en bijblijft. Acht praktische tips om de vertelkunst te ontwikkelen, op eigen houtje of samen met anderen:
Oefen hardop, niet alleen in het hoofd. Vertellen is een mondelinge kunst. Door het verhaal hardop te lezen of te vertellen, is te horen hoe het klinkt. Let daarbij op intonatie, tempo en pauzes.
Neem jezelf op. Gebruik een telefoon om jezelf te filmen of op te nemen. Terugluisteren of terugkijken maakt duidelijk hoe de stem overkomt en waar verbetering mogelijk is.
Oefen met een testpubliek. Vertel het verhaal aan een vriend, collega of kleine groep en vraag om feedback: wat bleef hangen, was het duidelijk en was het boeiend?
Visualiseer het verhaal. Stel de scènes voor als een film: hoe ruikt het daar, wat is er te horen, wat voelen de mensen? Dit helpt om levendig en beeldend te vertellen.
Maak het verhaal eigen. Vat het verhaal samen in eigen woorden zonder de kern te verliezen. Oefen met verschillende invalshoeken, bijvoorbeeld door het verhaal vanuit een ander personage te vertellen.
Gebruik het lichaam. Sta rechtop, gebruik gebaren en mimiek. Beweeg bewust maar niet te veel: houd het natuurlijk.
Let op de spanningsboog. Bouw spanning op door pauzes te gebruiken, soms te fluisteren of het tempo te verhogen. Eindig krachtig: met een vraag, een stilte of een duidelijke boodschap.
Volg een training of workshop. Er zijn cursussen in storytelling of theatertechnieken beschikbaar. Ook online zijn veel gratis video's en oefeningen te vinden.
