Het aantal mensen met dementie in Nederland neemt toe. Ook de Protestantse Kerk kent steeds meer leden die zelf of in hun directe omgeving met dementie te maken hebben. Op welke manier kunnen we met elkaar het gemeenteleven zo goed mogelijk vorm blijven geven?
Ontregelend
Wanneer iemand te maken krijgt met dementie, is dit erg ontregelend. Zowel voor degene die het treft, als ook voor diens omgeving. In de gemeente heeft dementie invloed op het onderlinge contact en pastoraat maar ook op de participatie aan gemeente-activiteiten, de kerkenraad en andere vrijwilligersfuncties. Dementie sluit volop samen gemeente-zijn echter absoluut niet uit.
Als gemeentelid met dementie
Als gemeentelid met dementie merk je wellicht dat medegemeenteleden ineens anders met je omgaan dan ze eerder deden. Sommige bijeenkomsten of activiteiten worden minder fijn dan ze eerst waren, andere ga je juist meer waarderen. Een belangrijke vraag is: hoe blijf je verbonden met je geloof? Hier vind je enkele suggesties:
- Thuis met je geloof bezig zijn wordt door dementie moeilijker. Ds. Teun Kruijswijk Jansen en Conny Sonneveld-Geldof maakten een boekje om je daarin te ondersteunen. Er staan gebeden en liederen in, teksten en afbeeldingen. Om iedere dag even stil te staan bij geloof en leven.
- Verbinding: Om verbinding te blijven houden in de gemeente waar je bij hoort, is het belangrijk dat mensen weten wat je doormaakt. Probeer dit daarom te delen. Of vraag een naaste om dit voor je te doen. Deel welke ervaringen je hebt. Wat gaat goed? Wat is moeilijk? Zoek samen naar manieren om hiermee om te gaan.
- Leer van elkaar: Kijk of je mensen kunt ontmoeten die ook een proces van dementie doormaken. Of vraag aan iemand om dit voor jou te organiseren. Leer van elkaar en ontdek bij elkaar hoe zij omgaan met het (gemeente)leven, met geloven en met alle moeilijke en mooie dingen die er spelen.
Als medegemeentelid
Misschien bezoek je een medegemeentelid met dementie. Of schuif je iedere zondagmorgen in dezelfde bank. Je ziet je naaste veranderen en je vraagt je af hoe je de ander zo goed mogelijk kunt ondersteunen. Hoe blijf je met elkaar in contact? Hoe kun je samen het geloof blijven beleven? Hier vind je daarvoor enkele suggesties:
- Verdiep je in wat dementie is: een ziekte in de hersenen die bij iedereen op een andere manier uitwerkt. Er is veel online informatie beschikbaar.
- Lees: Ds Annemarie Roding schreef een boek dat ondersteunt bij het samen gemeente-zijn. In Pastoraat en dementie gaat het over contact maken en contact houden, krijg je tips over het samen beleven van een kerkdienst, een pastoraal bezoek en over aandacht voor de mantelzorger.
- Vragen: Misschien roept dementie geloofsvragen en theologische vragen bij je op. Mogelijk kan dit paper je daarbij ondersteunen.
Als kerkenraadslid
Het kan zijn dat een van de kerkenraadsleden steeds meer moeite krijgt met het uitvoeren van diens taak. Of je vindt het spannend om als pastoraal ouderling een bezoek aan een gemeentelid met dementie te brengen. Misschien ook komt het ter tafel dat steeds meer gemeenteleden de diagnose dementie hebben gekregen. Hier vind je enkele suggesties om daar mee om te gaan.
- Benoem: Als kerkenraad speel je een belangrijke rol in het benoemen van wat er speelt aan zorgen en vragen in de gemeente. Als er mensen zijn die te maken hebben met dementie, maar het onderwerp wordt verzwegen in de kerkdienst, het gemeenteblad of in het onderling gesprek, dan is het moeilijk om voor elkaar zorg te dragen en blijft er een taboe op het onderwerp hangen. Maak dementie, in relatie tot de sfeer en cultuur in de gemeenschap, daarom tot onderwerp van een kerkenraadsbespreking.
- Wie? schat aan de hand van je demografische gegevens hoeveel mensen met dementie er in de gemeenschap zouden kunnen zijn. Vraag je af: kennen we ze? Zo nee, hoe komt dit?
- Aandachtsgroep: vraag een aantal gemeenteleden met ervaring (denk aan: iemand met dementie, een mantelzorger, zorgmedewerker) om een aandachtsgroep te vormen. Zij kunnen meedenken over wat er nodig is om mensen met en mensen zonder dementie zich thuis te laten voelen in de gemeente.
- Lees: In Pastoraat en dementie vind je nog meer suggesties om als kerkenraad mee aan de slag te gaan.
Als mantelzorger
Als mantelzorger ken je je naaste met dementie als geen ander. Je weet welke betekenis geloven en het gemeenteleven voor de ander heeft. Je merkt wellicht ook welke belemmeringen de ander ervaart, mogelijk ervaar je ze zelf ook. Hoe kun je hiermee omgaan? En hoe kun je omgaan met de intensiteit van het mantelzorgen? Hier vind je enkele suggesties.
- Lees: probeer je te verdiepen in dementie. Dit kan je helpen om het gedrag van je naaste te begrijpen.
- Verbinding: contact met andere mantelzorgers kan je steunen. Kijk op deze website waar je in jouw omgeving een alzheimer cafe kunt bezoeken. Ook een gesprek met andere mantelzorgers in jouw gemeente, met je voorganger, je huisarts of een geestelijk verzorger van een verpleeghuis kan je wat ademruimte geven.
- Ondersteuning: vraag mensen uit je gemeente om je bij praktische zaken te helpen. Denk aan het bijhouden van je tuin, het lappen van de ramen, het doen van boodschappen of aan respijtzorg. Meer suggesties vind je in Pastoraat en dementie.
Als voorganger
In je gemeente krijg je te maken met mensen die dementie hebben. Zij stellen vragen aan je pastorale praktijk, aan je wijze van communiceren en aan je theologiseren. Hoe kun je op een goede manier pastor voor hen zijn? Wat heb je daarvoor nodig? Op welke manier kun je recht doen aan de wens een inclusieve gemeenschap te vormen? Hier vind je enkele suggesties.
- Aandacht: Geef mensen met dementie net zoveel aandacht als mensen zonder dementie. Soms word je als pastor door gemeenteleden zonder dementie aangekeken op je bezoek aan mensen met dementie: ‘U kunt beter bij ons komen, want zij hebben er toch niets aan’. Dit laatste is niet waar. En ook mensen met dementie hebben de gemeenschap veel te bieden.
- Verdiep je in dementie en verdiep je in de vraag hoe je op de beste manier contact met hen kunt maken. Het boek Pastoraat en dementie is hiervoor een goede gids.
Volg nascholing over dit onderwerp. De PThU biedt rondom dementie voor geestelijk verzorgers, predikanten en kerkelijk werkers twee nascholingen aan. - Zoek naar eenvoudige manieren om mensen met dementie bij het kerkelijke leven te betrekken. Een kleine verandering in de liturgie kan al van grote betekenis zijn. Een bijdrage leveren aan een gesprekskring in het verpleeghuis kan voor verbinding zorgen. De worsteling met dementie noemen in je preek of in de voorbede kan het verschil maken.
Zoek contact met collega's die werkzaam zijn in de ouderenzorg. Zij praten je graag bij over de belangrijke rol die je als voorganger kunt hebben voor mensen met dementie. - Geloofsvragen: Dementie kan ook theologische en geloofsvragen bij je oproepen. Dit paper biedt je hierbij een handreiking.