Maar liefst 1,5 miljoen mensen in Nederland zijn doof of slechthorend. Voor zo'n 30.000 mensen geldt dat zij vanaf hun geboorte doof zijn, bij anderen is doof- of slechthorendheid later ontstaan.
De kans dat je als vrijwilliger of professional in de kerk een doof gemeentelid ontmoet, is groot, niet in de laatste plaats omdat de gemiddelde leeftijd van de leden van de Protestantse Kerk stijgt. Het is dus van belang om te weten wat goede communicatie is. Wat wordt in een contact als prettig en belangrijk ervaren? En hoe kunnen we samen ons geloof vieren?
Als gemeentelid
Als dove of slechthorende moet je je vaak aanpassen om mensen in de horende wereld te kunnen volgen. Implantaten, gehoorapparaten, ringleidingen: ze helpen, maar het blijven hulpmiddelen. Die functioneren niet altijd goed in een gespreksomgeving met achtergrondgeluiden, muziek of wisseling van gesprekspartners. Het is ook niet fijn om ervan afhankelijk te zijn.
- Verbinding: Om verbinding te blijven houden in de gemeente waar je bij hoort, is het belangrijk dat je deelt wat belangrijk is voor de communicatie. Laat je medegemeenteleden weten dat je doof of slechthorend bent. Deel tips over zichtbaarheid, mimiek en duidelijke articulatie, bijvoorbeeld door hierover te schrijven in het kerkblad. Vraag bij groepsbijeenkomsten of mensen niet door elkaar willen praten. Probeer uit of een spraak-app zou kunnen helpen.
- Tolk: Misschien heb je er baat bij als er in de kerkdienst een tolk aanwezig is. Vraag of de kerk dit kan organiseren. Een overzicht van kerkdiensten waar een tolk aanwezig is vind je op de website van Doof en Kerk.
- Kijk: er zijn een aantal mooie programma’s gemaakt die je kunnen inspireren. Zoals deze aflevering van Petrus in het Land, of Bid, Bedank en Bewonder. Om zelf te kijken of samen met anderen en hierover door te praten.
Als medegemeentelid
Je zoekt naar manieren om met de ander in contact te komen. De Nederlandse Gebarentaal beheers je echter niet.
- Vraag: begin het contact met de vraag naar wat de ander prettig vindt in de communicatie. Misschien kan iemand liplezen, of hanteert diegene een spraak-app. Ook communicatie met pen en papier kan een goede manier zijn om elkaar te ontmoeten en te leren kennen.
- Verrijk: Laat je door de ervaringen van doven en slechthorenden verrijken door samen met hen een dienst voor doven en slechthorenden te bezoeken. Op deze website zie je waar je terecht kunt.
- Leer: als een medegemeentelid de Nederlandse Gebarentaal spreekt, leer dan enkele gebaren. Denk bijvoorbeeld aan ‘goedemorgen’, ‘welkom’ en ‘tot ziens’. Het online gebarenwoordenboek kan je daarbij helpen. Kijk deze aflevering van Petrus in het Land, of Bid, Bedank en Bewonder samen met je dove of slechthorende medegemeenteleden en ga hierover met elkaar in gesprek.
Als kerkenraadslid
Een of meerdere gemeenteleden zijn doof en spreken de Nederlandse Gebarentaal. Ook zijn er mensen die slechthorend zijn. Als kerkenraad willen jullie ervoor zorgen dat zij voluit deel kunnen nemen aan het gemeenteleven.
- Gebarentolk: onderzoek de mogelijkheid om met regelmaat een gebarentolk te laten participeren aan de kerkdienst. Bekijk ook of dit in de regio al gebeurt en wissel de diensten af met deze buurgemeente(n). Leg contact met het Interkerkelijk Dovenpastoraat om hier bekendheid aan te geven. Ook een schrijftolk is te overwegen, die live ondertiteling geeft die ook op het beamerscherm zichtbaar is.
- Zicht: Het is fijn als er in de kerkzaal voor doven en slechthorenden zitplaatsen zijn waar ze de voorganger en de lectoren recht in het gezicht kunnen kijken en een gebarentolk goed kunnen zien. Gebruik de beamer om visuele elementen aan de dienst toe te voegen.
- Als er een cantorij of koor zingt, toon dan de tekst van de liederen.
- Hoorbaar: Heeft het kerkgebouw een ringleiding? Zo ja, staat dat ook aangegeven?
- Groepsbijeenkomst: laat een groepsbijeenkomst of vergadering waaraan iemand participeert die doof of slechthorend is, plaatsvinden in een kring. Zorg dat een gespreksleider duidelijk aangeeft wie er gaat spreken en laat anderen dat met handgebaren ook duidelijk maken. Let goed op de verlichting in de ruimte: zichtbaarheid is verstaanbaarheid. Eventueel kan een tolk ondersteuning bieden.
Als voorganger
Als voorganger wil je dat mensen die doof of slechthorend zijn net zo goed mee kunnen doen in de gemeenschap als horenden. Hoe kun je op een goede manier pastor voor hen zijn?
- Contact: als je een afspraak wilt maken voor bijvoorbeeld een huisbezoek, dan is dat vaak makkelijker met een appje of e-mailtje dan telefonisch. Vraag eventueel of de ander het fijn vindt dat er een doventolk bij de ontmoeting aanwezig is en kijk of je dit kunt organiseren, mogelijk ook via het kerkelijk netwerk.
- Verdiep: verdiep je in de wereld van dove mensen. Bekijk informatie op internet. Houd in je contact rekening met je manier van spreken: gebruik niet te lange zinnen. Spreek eenvoudig zonder kinderlijk te worden. Kijk bovengenoemde uitzendingen en lees het interview met collega Hendrik Stevens. Spreek hierover met elkaar door.
- Zichtbaar voorgaan: als je voorgaat in een dienst waar ook dove of slechthorende kerkgangers zijn, maak dan gebruik van de volgende tips:
- Houd in de gaten dat je goed zichtbaar bent.
- Wanneer er geen gebarentolk aanwezig is, kun je overwegen om tijdens de gebeden en de preek jouw gezicht d.m.v. de camera groot in beeld te brengen op het beamerscherm.
- Wanneer er een gesprek met kinderen is of een presentatie, wordt er vaak onduidelijk of niet in een microfoon gepraat. Herhaal dan als voorganger kort en duidelijk wat er gezegd is.
- Geef de tekst van de preek vooraf aan dove en slechthorende kerkgangers.
- Gebruik in je dienst een eenvoudige zinsopbouw en beeldende taal.
- Maak in de dienst gebruik van een van de liederen van Nederland Zingt die ook getolkt zijn.
- Heb je de gelegenheid om eens voor te gaan in een dienst voor doven? Doe dat zeker. Je leert er enorm veel over het gebruik van abstractie, beeldtaal en kortere zinnen.
