Veel predikanten en kerkelijk werkers werken buiten de geloofsgemeenschap, bijvoorbeeld als geestelijk verzorger in een ziekenhuis, een verpleeghuis of in de eerste lijn thuis. Voor dit werk kunnen zij een zending krijgen vanuit de Protestantse Kerk in Nederland. Kerkordelijk heet dit een 'bijzondere opdracht', geregeld in ordinantie 3 van de kerkorde. Dit stappenplan beschrijft hoe die bijzondere opdracht wordt aangevraagd en verleend, zowel voor het werk bij een instelling als voor geestelijke verzorging in de eerste lijn thuis.
Met een bijzondere opdracht wordt een ambtelijke vergadering ambtelijk verantwoordelijk voor het werk. De predikant of kerkelijk werker krijgt hiermee begeleiding vanuit de kerk en valt onder het opzicht van de kerk. De geestelijk verzorger kan ook meedoen aan de werkgemeenschap van predikanten. Voor de beroepsvereniging van geestelijk verzorgers, de Vereniging van Geestelijk VerZorgers (VGVZ), geldt een bijzondere opdracht als kwalificatie voor de zending die nodig is voor inschrijving.
Voor wie is dit stappenplan bedoeld?
Dit stappenplan is bedoeld voor:
- gemeenten en classicale vergaderingen die van plan zijn een bijzondere opdracht te geven;
- predikanten en kerkelijk werkers die als geestelijk verzorger met een zending vanuit de Protestantse Kerk willen gaan werken;
- overige kerkelijke instanties die betrokken zijn bij de beoordeling van een bijzondere opdracht.
Stappenplan bijzondere opdracht
Afhankelijk van de ambtelijke vergadering en van de vraag of het om een predikant of een kerkelijk werker gaat, verloopt het stappenplan op onderdelen anders. Dit wordt per stap aangegeven. Let op: een kerkelijk werker kan preek- en sacramentsbevoegdheden alleen krijgen bij een bijzondere opdracht die door een kerkenraad is verleend. Meer daarover staat bij op de infopagina's over preekconsent en sacramentsbevoegdheden.
1. Vaststellen juiste ambtelijke vergadering
Werk je als geestelijk verzorger in de eerste lijn thuis, dan doorloop je in plaats van stap 1 tot en met 5 een eigen, compacter traject. Zie daarvoor de pagina Zending geestelijke verzorging thuis; na goedkeuring daar kom je terug bij stap 6 hieronder.
Een bijzondere opdracht wordt gegeven door een ambtelijke vergadering. Welke vergadering dat is, hangt af van het werkgebied. Valt het werkgebied binnen de grenzen van de gemeente, bijvoorbeeld één ziekenhuis, dan verleent de kerkenraad de bijzondere opdracht. Valt het werkgebied buiten de gemeente maar binnen de classis, bijvoorbeeld meerdere ziekenhuizen, dan verleent de classicale vergadering de opdracht. Is het werkgebied landelijk of specifiek evangelisch-luthers, dan verleent de generale synode of de evangelisch-lutherse synode de opdracht. Neem in dat geval eerst contact op met de dienstenorganisatie of de evangelisch-lutherse synode voordat je verdergaat met het stappenplan.
2. Overleg
Overleg met alle betrokken partijen, dus de kerkenraad of classicale vergadering, de predikant of kerkelijk werker, eventueel de instelling en, indien al aanwezig, de begeleidingscommissie, over de wederzijdse verwachtingen. Wat gaan de werkzaamheden inhouden en voor hoeveel uur? Hoe kunnen de kerkenraad of classicale vergadering daaraan bijdragen en de ambtelijke verantwoordelijkheid dragen? Loop dit stappenplan samen door en breng openstaande vragen in kaart.
3. Interne besluitvorming
Na het eerste contact met de instelling neemt de kerkenraad of classicale vergadering een besluit of de gemeente of classis kan voorzien in de bijzondere opdracht. Overwegingen daarbij zijn onder meer of het past in het beleid van de gemeente of classis, of er draagvlak is, of de werkzaamheden bij het ambt passen, of de kandidaat bevoegd is en of er voldoende bestuurskracht is om de begeleidingscommissie te vormen. Beschrijf deze kwesties en agendeer ze voor de kerkenraad of de classicale vergadering. Staat de gemeente of classis in principe positief tegenover het geven van een bijzondere opdracht, dan gaat ze verder met de volgende stappen.
4. Het sluiten van een regeling
De kerkorde verplicht tot een regeling tussen de ambtelijke vergadering, de geestelijk verzorger en, waar van toepassing, de instelling. Daarin staat dat de ambtelijke vergadering verantwoordelijk is voor het ambtelijke deel van de werkzaamheden, waaronder eventuele kerkdiensten en het opzicht en de tucht die de kerk uitoefent over de predikant, en dat de instelling of de geestelijk verzorger verantwoordelijk is voor de rechtspositie en het salaris. Volgens de modelregeling gaat deze pas in als alle stappen van dit stappenplan zijn doorlopen. Gebruik hiervoor de model-regeling geestelijk verzorger met bijzondere opdracht.
5. Toetsing
Welke kerkordelijk voorgeschreven toets plaatsvindt, hangt af van de situatie.
Bij een predikant met een bijzondere opdracht toetst de kleine synode of het werk dat de predikant gaat doen in rechtstreeks verband staat met de vervulling van het ambt van predikant. De ambtelijke vergadering die de zending verleent, bijvoorbeeld een kerkenraad, vraagt deze toetsing aan door een mail te sturen naar aanvragenmod@protestantsekerk.nl met de ingevulde model-regeling geestelijk verzorger met bijzondere opdracht als bijlage. Krijgt de predikant een beroep met bijzondere opdracht van een kerkenraad, dan toetst het breed moderamen van de classicale vergadering of er een afdoende regeling is getroffen tussen de kerkenraad en de instelling rond de rechtspositie van de predikant.
Bij een kerkelijk werker met een bijzondere opdracht toetst het breed moderamen van de classicale vergadering of er een afdoende regeling is getroffen tussen de kerkenraad, de classicale vergadering, de synode en de instelling rond de rechtspositie van de kerkelijk werker.
6. Eventuele verkiezing
Verleent een kerkenraad de bijzondere opdracht, dan kan een verkiezingsprocedure nodig zijn. Dat is in de regel het geval bij een kerkelijk werker, die met een bijzondere opdracht doorgaans wordt benoemd als ouderling met een bepaalde opdracht. De kerkorde verplicht dat de gemeente de gelegenheid krijgt om kandidaten aan te bevelen. Omdat het om een ouderling met een bepaalde opdracht gaat, hoeft de kerkenraad de aanbevelingen niet over te nemen: na het vragen van aanbevelingen kan de kerkenraad de voorgestelde kandidaat verkozen verklaren, of alsnog een verkiezing uitschrijven. Een verkiezingsprocedure is ook nodig als de plaatselijke regeling dat voorschrijft voor predikanten met een bijzondere opdracht.
Een verkiezingsprocedure is niet nodig als het gaat om een predikant met een bijzondere opdracht en de plaatselijke regeling geen verkiezing voorschrijft. Ook niet nodig is een verkiezingsprocedure als het gaat om een kerkelijk werker die niet als ambtsdrager het werk gaat doen; volgens de kerkorde is dat een uitzonderingssituatie, want normaliter wordt een kerkelijk werker met een bijzondere opdracht benoemd als boventallig ouderling met een bepaalde opdracht. Reden om dat niet te doen kan bijvoorbeeld een kleine aanstelling zijn, van minder dan twaalf uur per week. Let op: een kerkelijk werker die geen ambtsdrager is, kan geen preek- en sacramentsbevoegdheden krijgen. Ten slotte is een verkiezingsprocedure niet nodig als de bijzondere opdracht wordt verleend door een classicale vergadering of de synode.
Een kerkelijk werker kan op basis van diens hoedanigheid als kerkelijk werker worden bevestigd als ambtsdrager en kan, als hij of zij in meerdere gemeenten werkzaam is, ook in meerdere gemeenten verschillende ambten dragen. De kerkorde kent zowel de bijzondere opdracht als de bepaalde opdracht: een kerkelijk werker met een bijzondere opdracht die als ouderling wordt benoemd, wordt ouderling met een bepaalde opdracht, en is daarmee vrijgesteld van werkzaamheden in de gemeente. Is het niet waarschijnlijk dat andere kandidaten voor de functie in aanmerking komen, dan mag de kerkenraad daar rekening mee houden, bijvoorbeeld door dit al vroeg bij de gemeente aan te geven en de aankondiging en de vraag om aanbevelingen te beperken tot een stukje in het kerkblad.
7. Verlenen bijzondere opdracht, beroepings- of opdrachtbrief en verbintenisdienst
Na een eventuele verkiezingsprocedure verleent de ambtelijke vergadering de bijzondere opdracht. Bij een predikant krijgt dit vorm in een beroepingsbrief, bij een kerkelijk werker in een opdrachtbrief. Daarna wordt een verbintenisdienst georganiseerd. Gaat het om een bevestiging in het ambt van predikant, dan wordt de bevoegdheid tot ambtswerkzaamheden in een kerkdienst bekrachtigd onder handoplegging door een predikant van de kerk. Gaat het om een voortzetting van het dienstwerk als predikant, dan wordt de verbintenis bekrachtigd met een handdruk. Kerkelijk werkers die niet als ouderling met een bepaalde opdracht worden bevestigd, worden door de ambtelijke vergadering die hen benoemde in de bediening gesteld, en in een kerkdienst ingeleid door een predikant met een daarvoor bestemde orde. De orde voor de verbintenisdienst staat in het Dienstboek.
Een predikant met een bijzondere opdracht vanuit een gemeente hoeft geen lid te worden van de kerkenraad, al mag dat op grond van ordinantie 4-6-7 wel.
Bijbehorende documenten: beroepsbrief predikant met bijzondere opdracht, opdrachtbrief kerkelijk werker geestelijk verzorger instelling, opdrachtbrief kerkelijk werker geestelijk verzorger thuissituatie en beroepsbrief predikant met bijzondere opdracht geestelijke verzorging thuissituatie.
8. Instellen begeleidingscommissie
De kerkorde verplicht tot het instellen van een begeleidingscommissie. Deze kan al in een vroeg stadium worden ingesteld, of pas later; hoe eerder de begeleidingscommissie wordt betrokken, hoe meer voorbereidend werk zij bij de beroeping kan verrichten. Predikanten met een bijzondere opdracht worden ook uitgenodigd door de plaatselijke werkgemeenschap van predikanten; vaak geldt dat ook voor kerkelijk werkers.
Zijn er in de gemeente meer ambtsdragers met een bijzondere opdracht, dan kunnen zij door één begeleidingscommissie worden begeleid. Ook is het mogelijk om samen met een andere gemeente een begeleidingscommissie te benoemen.
Zie infopagina Begeleidingscommissie