God ziet kinderen en jongeren, ongeacht hun leeftijd, en wil er voor hen zijn. Door samen te bidden leren zij dit kennen. Ze ontdekken dat God dichtbij is, hen hoort en dat ze Hem zelf kunnen leren kennen. Dit is een belangrijke reden om met kinderen en jongeren te bidden. Wanneer kinderen en jongeren op jonge leeftijd leren bidden, helpt dat hen om ook later zelfstandig te bidden.
Wat is bidden?
Bidden is praten met God. Dit is de meest eenvoudige betekenis van bidden. Maar bidden is meer dan dat: het is ook luisteren, soms gewoon stil zijn. Het is kijken, doen, voelen. Het kan een kaarsje aansteken zijn, of een steentje ergens neerleggen. Bidden is in relatie staan met God en het leven steeds weer in zijn handen leggen. Dit kan op verschillende manieren, tijden en plaatsen.
Verder op deze pagina:
- Verschillende aspecten van bidden
Aanbidden | Danken | Vergeven | Vragen | Luisteren - Bidden in het jeugdwerk
Bidden met het jeugdwerkteam | Wat kan er misgaan? - Bidden binnen het jeugdpastoraat
- Bidden met en voor kinderen/jongeren in de gemeente
- Tips voor bidden met baby's, peuters en kleuters
- Tips voor bidden met schoolkinderen
- Tips voor bidden met tieners
- Tips voor bidden met jongeren
- Tips voor bange bidders
Verschillende aspecten van bidden
Aanbidden
In de Bijbel zijn er vele voorbeelden van mensen die in hun gebed God aanbidden. God wordt groot gemaakt om wie Hij is. Dat gebeurt in verschillende vormen: door liederen, maar ook door te knielen of door de handen op te heffen. Het is niet alleen iets van het hoofd, maar van het hele lichaam en van het doen en laten. Het aanbidden van God gebeurt niet alleen in goede tijden. Ook wanneer de bidder het moeilijk heeft, blijft hij of zij God aanbidden. Een voorbeeld hiervan zijn Paulus en Silas die, zelfs toen ze in de gevangenis zaten, tot God baden en lofliederen voor Hem zongen: Om middernacht waren Paulus en Silas aan het bidden en zongen ze lofliederen voor God. De andere gevangenen luisterden aandachtig naar hen. (Handelingen 16:25)
Danken
In gebed kan God worden gedankt. In de Bijbel gebeurt dat voortdurend en wordt de lezer aangespoord hetzelfde te doen. In Kolossenzen staat: Blijf bidden en blijf daarbij waakzaam en dankbaar. (Kolossenzen 4:2). Dankbaarheid is niet alleen iets dat wordt uitgesproken in gebed, het is een levenshouding. Die kan ontstaan door er simpelweg mee te beginnen. God danken kan in alle omstandigheden, zowel in goede als in moeilijke tijden. Wees altijd verheugd, bid onophoudelijk, dank God onder alle omstandigheden, want dat is wat Hij van u, die één bent met Christus Jezus, verlangt. (1 Tessalonicenzen 5:16-18)
Vergeven
Vragen om vergeving is een belangrijk onderdeel van bidden. Mensen maken fouten. Dat erkennen tegenover God, en zeggen dat het spijt, kan helpen om weer verder te gaan. Soms duurt het even voordat het losgelaten kan worden; vergeving ontvangen kan lastig zijn. Maar God belooft vergeving, en daarom mag worden geloofd dat er echt opnieuw kan worden begonnen. Jezus leert hoe om vergeving kan worden gebeden: Vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven wie ons iets schuldig is. (Matteüs 6:12). Vergeving ontvangen hangt samen met vergeving schenken aan anderen. Het is, net als dankbaarheid, een levenshouding. Leven vanuit het besef niet perfect te zijn, maar dat God vergeeft, maakt dat mild en vanuit een houding van vergeving met anderen kan worden omgegaan.
Vragen
Naast vergeving kunnen ook andere dingen aan God worden gevraagd tijdens het bidden. Voor jezelf, maar ook voor anderen. Wanneer voor anderen wordt gebeden, wordt dat 'voorbede' genoemd. Er kan bijvoorbeeld worden gebeden om troost, rust, genezing, vrede, om een relatie of herstel daarvan. God om iets vragen betekent echter niet automatisch dat het wordt ontvangen. God is geen sinterklaas aan wie een verlanglijstje kan worden overhandigd. Maar God hoort graag wat mensen bezighoudt, wat verlangens zijn, waar zorgen over bestaan. Wanneer deze bij Hem worden neergelegd, worden ze als het ware aan Hem overgegeven. Er wordt beseft dat er geen controle is, en God wordt gevraagd om te leiden. Hij weet wat goed is en geeft richting aan verlangens en zorgen. De HEER heb ik lief, hij hoort mijn stem, mijn smeken, hij luistert naar mij, ik roep hem aan, mijn leven lang. (Psalm 116:1-2)
Luisteren
Luisteren is misschien wel een van de belangrijkste onderdelen van bidden, en toch wordt het vaak vergeten. Misschien omdat het moeilijk is, of niet zoveel zin lijkt te hebben: er zijn immers maar weinig mensen die een stem uit de hemel horen. Toch heeft luisteren naar God wel zin. Er wordt even stil gestaan en als het ware opengesteld voor nieuwe gedachten, voor nieuw zicht op dingen: voor Gods perspectief. God kan dat perspectief op verschillende manieren laten zien: door de Bijbel, door bijvoorbeeld 'biddend Bijbellezen', maar ook door een lied, door andere mensen, door de schepping. Gebeden opschrijven kan helpen. Zo kunnen ze later worden teruggelezen en kan worden ontdekt of God er iets mee heeft gedaan.
Bidden in het jeugdwerk
Bidden op de kinder- of jeugdclub kan lastig zijn. Het is kwetsbaar, voor de kinderen en jongeren, maar ook voor de jeugdleider. Tegelijk is dat ook waarom bidden belangrijk is. Juist door openheid te tonen wordt een voorbeeld gegeven aan de jongeren. Er wordt gedeeld waar dankbaarheid voor bestaat, wat lastig is, waar op wordt gehoopt. Zo wordt getoond hoe aan geloof en gebed vorm kan worden gegeven in het dagelijks leven.
Veel kinderen en jongeren weten niet goed hoe ze moeten bidden. Als jeugdleider kunnen kinderen en jongeren hierin worden meegenomen en begeleid. Dat is spannend en voor veel jongeren nieuw. Het kan onveilig voelen. Goede randvoorwaarden scheppen en rustig opbouwen is dus belangrijk. Bijvoorbeeld: wordt er hardop of in stilte gebeden? Eén op één of in de hele groep? Met vaststaande gebeden of in eigen woorden? Dit kan worden besproken met de jongeren. Ook kan worden afgesproken om het op te bouwen. Laat kinderen en jongeren bijvoorbeeld eerst input geven voor het gebed, laat ze daarna iets voorlezen. Als ze dat een aantal keer hebben gedaan, kunnen ze worden gestimuleerd om eens met eigen woorden te bidden.
Bidden met het jeugdwerkteam
Ook binnen het team van jeugdleiders en jeugdambtsdragers is het goed om regelmatig met elkaar te bidden. Er kan veel worden tegengekomen in het jeugdwerk en tegelijk zijn de middelen beperkt. Kinderen hebben vragen waarop niet direct een antwoord beschikbaar is. Jongeren lopen tegen problemen aan die niet kunnen worden opgelost. Of er is een drukke week geweest en het is onduidelijk waar de energie vandaan moet komen. Dan is het goed om te beseffen dat God al die kinderen en jongeren kent, en dat alles samen bij Hem mag worden neergelegd. God is in staat om veel meer te doen dan wordt gevraagd of gedacht (Efeze 3:20). Ook zal blijken dat wanneer voor de kinderen en tieners in de groep wordt gebeden, er meer betrokkenheid ontstaat op hun levens. Een foto van de groep in de bijbel kan bijvoorbeeld helpen om regelmatig voor hen te bidden.
Wat kan er misgaan?
Gebed is iets kwetsbaars. Dat is mooi, maar het kan er ook voor zorgen dat dingen misgaan. Er kan een onveilige sfeer ontstaan, kinderen en jongeren kunnen zich gekwetst of veroordeeld voelen door wat er wordt gebeden, of er vindt zelfs een vorm van (bewuste of onbewuste) manipulatie plaats door middel van het gebed. Om dit te voorkomen is het allereerst goed om randvoorwaarden voor het bidden te scheppen samen met de kinderen en jongeren.
Bidden binnen het jeugdpastoraat
Pastoraat wordt ook wel omschreven als zorg voor de ziel. Jeugdpastoraat houdt zich bezig met de zorg voor de ziel van kinderen en jongeren, voor hun geestelijk welzijn. Dat is een mooie, maar ook grote verantwoordelijkheid. In de praktijk wordt jeugdpastoraat ingezet wanneer een kind of jongere met specifieke problemen kampt. Dat kan heel breed zijn: gepest worden op school, onzekerheid, ouders die gaan scheiden of het overlijden van een grootouder.
In gesprek met een kind of jongere kan tijd worden genomen voor gebed. Tegelijk moet worden beseft hoe kwetsbaar en ontvankelijk de geest van een kind of jongere is. Vraag daarom altijd om toestemming: vind je het fijn als ik voor je bid? Controleer of de problemen waar het kind of de jongere mee zit goed zijn begrepen, zodat het gebed echt aansluit bij de situatie. Wees eerlijk en oprecht: gebed lost niet alle problemen op, maar geloof en betrokkenheid kunnen een groot verschil maken.
Bidden met en voor kinderen/jongeren in de gemeente
Ook in het geheel van de gemeente is het belangrijk om met én voor kinderen en jongeren te bidden. Kinderen en jongeren zijn volledig deel van de gemeente en hebben ook een plek in de gebeden van de gemeente. Neem een moment in de eredienst waar voor en met kinderen en jongeren wordt gebeden. Vraag hen bijvoorbeeld of ze ergens gebed voor zouden willen en bid daar in de dienst voor. Ook kan een gebedenboek worden neergelegd in de kerk waar iedereen, jong en oud, voorafgaand aan de dienst voorbeden in kan schrijven.
Naast de eredienst zijn er ook andere momenten om voor de kinderen en jongeren te bidden. Een mooi gebruik is om elk kind in de gemeente aan een 'bidder' te koppelen, al dan niet aan de hand van een door het kind ingevuld briefje. Kerkenraadsvergadering, kringavonden of gebedsgroepen zijn ook mooie gelegenheden om voor de kinderen en jongeren in de kerk te bidden.
Tips voor bidden met baby's, peuters en kleuters
- Hoewel baby's de taal nog niet begrijpen, kan toch ook met hen al worden gebeden. Door bijvoorbeeld steeds hetzelfde liedje te zingen voor het slapengaan of tijdens de crèche, herkennen ze de melodie en zal dit hen een veilig gevoel geven.
- Ook worden hierdoor ritme en rituelen ontwikkeld, iets wat voor baby's, peuters en kleuters belangrijk is. Vaste tijden helpen (maar dat wil niet zeggen dat spontane gebedjes niet ook belangrijk kunnen zijn).
- Met peuters en kleuters kan langzaam meer interactie worden gecreëerd in het bidden. Dat kan worden opgebouwd. Laat ze eerst mee-bidden, daarna na-bidden en op een gegeven moment ook zelf een gebedje opzeggen of voorlezen. Als ze dat niet goed durven, is een zacht gebedje in zichzelf natuurlijk ook goed.
- Bestaande kindergebeden kunnen worden gebruikt, dat is voor kinderen makkelijk om mee- en ook zelf te bidden. Als leiding of ouder een eigen gebed bidden is ook mooi, omdat kinderen dan leren hoe ze zelf kunnen bidden.
- Vanaf de kleuterleeftijd kunnen kinderen ook mee laten denken over gebedspunten. Schrijf of teken die gebedspunten bijvoorbeeld op in een boekje, of hang ze op een prik- of whiteboard. Zo kan er de volgende keer op worden terugkomen.
Tips voor bidden met schoolkinderen
- Met kinderen uit de onderbouw kan ook heel goed op vaste tijden worden gebeden en een liedje worden gezongen. Een gebedsboekje of prikbord om gebedspunten op te schrijven is ook voor hen geschikt.
- Daarnaast houden schoolkinderen van rituelen. Zing liedjes of zeg versjes op, steek een kaarsje aan. Ook kan een gebedsbox of -kistje worden neergezet om gebeden in te doen. Daarnaast is een kijktafel een mooie belevingsgerichte manier om tijdens een bepaalde periode, bijvoorbeeld tijdens Advent, de Veertigdagentijd of de wisseling van seizoenen, een bezinnings- en gebedsmomentje te hebben.
Tips voor bidden met tieners
- Ook met tieners kunnen rituelen en verschillende vormen van bidden goed werken. Tieners zijn veel bezig met wat anderen van hen vinden. Iets 'authentieks' van jezelf laten zien voelt dan heel kwetsbaar en spannend. Vaste vormen kunnen helpen om die spanning weg te halen. Gebruik bijvoorbeeld een kaars, gebedsbriefjes, zing met elkaar, of maak een 'klaagmuur'.
- Tegelijk is het belangrijk om tieners uit te dagen om wél iets authentieks te laten zien. Daarvoor moet de sfeer veilig zijn. Maak afspraken met elkaar over hoe die veilige sfeer met elkaar wordt behouden. Én laat zelf zien dat kwetsbaarheid wordt getoond, dat is een voorbeeld voor hen.
- In deze leeftijdsfase kan bidden ook juist 'stom' en saai zijn. Het kan goed zijn om in tienergroepen de beginsituatie te peilen voordat het wordt geïntroduceerd. In hoeverre zijn ze bidden gewend? Welke vormen kennen ze al? Wat vinden ze zelf fijn en wat spreekt hen juist niet aan? Het kan helpen als als jeugdleider kan worden benoemd waarom bidden belangrijk is.
Tips voor bidden met jongeren
- Met jongeren kan goed de verdieping in worden gegaan: wat is er in de bijbel te vinden over bidden? Welke vormen van bidden zijn er in de verschillende christelijke tradities? Hoe kan worden gebeden? En hoe kan dat in het leven worden verweven en een ritme worden ontwikkeld? Een avond over zo'n thema kan ook goed (deels) door jongeren zelf worden voorbereid.
- Ook voor jongeren (en eigenlijk voor alle leeftijden) zijn rituelen en verschillende vormen waardevol. Hang bijvoorbeeld verschillende vellen op in de ruimte, met 'wereld', 'Nederland', 'stad/dorp', en 'dichtbij en persoonlijk'. Laat gebedspunten worden opgeschreven. Vervolgens kunnen jongeren in stilte (of met rustige achtergrondmuziek) door de ruimte lopen en bij de verschillende vellen bidden voor de gebedspunten die daarop staan geschreven. Leg er eventueel ook kaarsjes bij die aangestoken kunnen worden.
- Laat jongeren ook voor elkaar bidden. Maak daarvoor bijvoorbeeld kleinere groepjes van maximaal 3 personen. Laat hen uitwisselen waar ze gebed voor zouden willen. Er kan dan worden afgesproken om 'spontaan' te bidden (ook wel 'popcorn'-gebed) of afgesproken worden dat iedereen bidt voor degene links of rechts van zich.
- Organiseer met de jongeren een 'nacht van gebed' voor de hele gemeente.
Tips voor bange bidders
Bidden kan spannend zijn, dat geldt niet alleen voor kinderen en jongeren. Ook voor volwassenen kan hardop bidden nog steeds een drempel vormen. Het is persoonlijk en kwetsbaar, en wat als de woorden niet komen? Veel mensen zullen dat herkennen. Daarom enkele tips voor bange bidders:
- Maak het niet te groot. Bidden gaat niet om mooie woorden en lange zinnen. Het gaat erom dat wordt gedeeld wat in het hart leeft en wordt verwoord wat er bij de kinderen, tieners of jongeren leeft. Eenvoudigweg dat zeggen is al genoeg.
- Het hoeft niet perfect. Het is een gesprek tussen bidder en God en daarbij is het niet erg als soms naar woorden wordt gezocht.
- Bereid voor. Schrijf het gebed bijvoorbeeld van tevoren op of gebruik een vaste opbouw in het gebed.
- Bespreek eerst samen met de groep waarvoor wordt gebeden, schrijf deze punten op, en lees die punten voor tijdens het bidden.
- Jeugdleiders zijn een voorbeeld voor de jongeren, maar dat betekent niet dat ze daarom overal heel goed in moeten zijn. Wanneer het spannend is om te bidden, kan dat gerust met tieners of jongeren worden gedeeld. Jongeren leren zo dat het niet erg is om iets spannend te vinden. En door het gewoon te proberen, leren ze dat de groep een veilige oefenplaats is.
- Veel mensen vinden hardop bidden spannend. Deze wetenschap kan de druk verlagen.
