De pioniersreis
Dit is één van de artikelen in een serie rond twaalf kernthema’s voor proefplekken. Proefplekken zijn diverse soorten aanvullende kerkplekken naast de gevestigde gemeenten, met een missionaire focus.
De onderliggende principes van pionieren, zijn echter breder toepasbaar. Met hier en daar een eenvoudige vertaalslag zijn de artikelen ook zeer geschikt voor gemeenteontwikkeling in het algemeen.
Het beeld voor de proefplek is een windbuggy die een weg aflegt; de pioniersreis. Viervoudig luisteren is een van de aandachtsgebieden bij het begin van de reis. Daarnaast staat het zeil symbool voor goed blijven luisteren tijdens de reis.
Financiële duurzaamheid draait om de vraag hoe een proefplek of geloofsgemeenschap op de lange termijn financieel gezond blijft. Het gaat om volhoudbaarheid: hoe kan het werk langdurig worden voortgezet en bestendigd? Daarbij spelen niet alleen financiële aspecten een rol, maar ook vragen over motivatie van het team en spirituele voeding voor volhouders.
Drie vormen van balans
Bij financiële duurzaamheid gaat het om een drievoudige balans: financieel, spiritueel en moreel. De financiële balans betreft de juiste verhouding tussen uitgaven en inkomsten. De spirituele balans gaat over het bij elkaar houden van vertrouwen op God en het nemen van financiële verantwoordelijkheid. De morele balans heeft te maken met bijvoorbeeld de afweging tussen betaalbaarheid en rechtvaardigheid.
Bijbelse visie op geld en bezit
De Bijbel spreekt nooit waardenvrij over geld en bezit. Het draait altijd om de vraag: worden Gods belangen gediend of die van de mammon? Geld en bezit zijn instrumenten om goed te doen in Gods koninkrijk, niet doelen op zichzelf. Tegelijk erkent de Bijbel de verleiding van rijkdom en het gevaar van uitsluiting bij financiële ongelijkheid.
Veel bijbelse verhalen, vooral in de profeten en evangeliën, gaan over uitbuiting van mensen zonder bezit. Het is daarom belangrijk dat geloofsgemeenschappen openlijk spreken over geld en de inzet van middelen. De kernvraag is: hoe kan bezit dienstbaar zijn aan de missie in Gods koninkrijk?
Verantwoordelijkheid én vertrouwen
Verschillende bijbelteksten belichten de twee kanten van de spirituele balans:
Eigen verantwoordelijkheid
- De gelijkenis van de talenten (Matteüs 25:14-30) benadrukt dat geld bedoeld is om werkzaam te zijn in Gods koninkrijk, niet om opgepot te worden.
- Deuteronomium 15:1-11 wijst op de verantwoordelijkheid voor mensen die minder bedeeld zijn.
- Lucas 14:28-30 leert dat het verstandig is de kosten te berekenen. Alleen gebed is niet genoeg voor een sluitende begroting.
Vertrouwen op God Matteüs 6:24-34 roept op eerst het koninkrijk van God te zoeken. Gericht zijn op het koninkrijk biedt een garantie dat op een of andere manier in het nodige wordt voorzien. Te veel gericht zijn op geld gaat ten koste van de gerichtheid op het koninkrijk.
Deze teksten samengenomen leren dat verantwoordelijkheid en vertrouwen samenkomen wanneer de focus blijft liggen op Gods koninkrijk en gerechtigheid.
De 'schijf van vijf' voor inkomsten
Net zoals een gevarieerd eetpatroon belangrijk is voor gezondheid, geldt dit ook voor de financiën van een geloofsgemeenschap. Het concept van de 'schijf van vijf' helpt bij het nadenken over een gezonde samenstelling van meerdere inkomstenbronnen die elkaar versterken en passen bij de situatie.
Drie aanwijzingen voor financiële balans:
- Vanaf het begin vooruitkijkend een financiële 'schijf van vijf' opstellen
Het is aan te bevelen vanaf de start een begroting op orde te hebben. Welke bijdrage kan de gemeenschap zelf inbrengen? In welke mate is er afhankelijkheid van giften en subsidies? Hoe ontwikkelt de verhouding tussen deze geldstromen zich? - Na verloop van tijd de 'schijf van vijf' zonodig bijstellen
Het is belangrijk regelmatig de samenstelling van inkomsten te evalueren. In de beginfase is er vaak een mix van inkomsten, omdat nieuwe vormen vertrouwen moeten opbouwen. Bedenk daarbij dat het vaak gemakkelijker is om op te schalen in ambities dan af te schalen. - Zorg voor een gevarieerd en gezond inkomstenpatroon
Zodra wordt nagedacht over eigen vieringen met een betaalde kracht of een eigen ruimte, gaan de uitgaven snel omhoog. Het is dan verstandig vroegtijdig te kijken naar vormen van dienstverlening die ook inkomsten genereren, zodat een sluitende begroting niet alleen afhangt van fondsen..
Relatie met andere gemeenschappen
Een geloofsgemeenschap opereert niet in een vacuüm. Vrijwel altijd is er een relatie met andere kerkelijke gemeenten of gemeenschappen. Twee belangrijke aandachtspunten:
- Investeer in een 'wederkerig gunnende' relatie. Een startende gemeenschap heeft geen opgebouwde vermogenspositie en nauwelijks remweg bij tegenvallende inkomsten. Het contact zou niet enkel over gebrek aan middelen moeten gaan, maar over wederkerigheid: elkaar talenten geven, van elkaar leren, naast financiële hulp.
- Wees bewust van de huidige fase. Proefplekken en geloofsgemeenschappen bevinden zich in verschillende fasen: planting, groei, continuïteit, revitalisering of sluiting. Elke fase vraagt om passende ontwikkeling van middelen en een eigen structuur.
Praktische suggesties voor inkomsten
- Onderzoek welke subsidies beschikbaar zijn bij lokale overheid of fondsen
- Niet alles hoeft gratis te zijn - vraag passende bijdragen bij activiteiten
- Zorg voor structurele of meerjarige inkomsten, zoals een vaste groep gulle gevers of projectsubsidies voor meerdere jaren
- Overweeg verhuur van ruimten of sociaal ondernemerschap
- Communiceer helder, tijdig en transparant over financiële keuzes
Ora et labora
'Bid en werk' is een oude kloosterwijsheid die aansluit bij de spirituele balans tussen verantwoordelijkheid en vertrouwen. Er kan veel gedaan worden om in balans te blijven, maar evengoed zijn er zaken waarin het louter genade is wat wordt gerealiseerd. Als het op geld aankomt, is het goed om gebed en inzet niet te scheiden, maar wel goed te onderscheiden.
Meer weten? Download het volledige, diepgaande artikel als PDF met uitgebreide achtergronden en inspiratie en/of maak als team of kerkenraad gebruik van de online leermodule en andere leermiddelen op de themapagina financiële duurzaamheid.
