Rabbijn Lody van de Kamp over Simchat Tora

Simchat Tora: Vreugde der Wet

De Hoge Feestdagen liggen opnieuw achter ons. Eerst de twee dagen van het Joods Nieuwjaar, Rosj Hasjana, direct daarop de dagen die te boek staan als de Bekeringsdagen welke worden afgesloten met de Grote Verzoendag.

Hoe ernstig deze periode in de Joodse kalender wordt genomen spreekt voor zichzelf. Tijdens de viering van het Joods Nieuwjaar wordt de mens door de G’ddelijke rechtbank beoordeeld over de daden van het afgelopen jaar en de voornemens met betrekking tot het zojuist begonnen nieuwe jaar. Zo een rechtsoordeel vraagt van de Jood allereerst een deemoedige houding over wat er nu eenmaal mis is gegaan. Wij zijn nu eenmaal geen engelen maar gewone mensen van vlees en bloed, verre van ook geestelijk volmaakt. Daarnaast vragen deze weken een oprecht verlangen van ons om het in de periode die nu vóór ons ligt beter te gaan doen. Vandaar ook die term “bekeringsdagen”. En dan op Grote Verzoendag wordt het lot van de mens voor het komende jaar weer vastgelegd. 

Tijdens het Joods Nieuwjaar, de Bekeringsdagen en Grote Verzoendag spreken wij van “het dienen van de Eeuwige vanuit ontzag en vrees”. Na afloop van de Grote Verzoendag nemen echter wij afscheid van deze ernstige tijd. Wij kunnen dat doen vanwege ons geloof in de barmhartigheid van de vergevende G’d. De Eeuwige is zo gauw wij ons oprecht inspannen om tot berouw en inkeer te komen altijd vol compassie tegenover hen die Hij geschapen heeft.

Vandaar dat dan ook de volgende fase in de jaar kalender begint. En deze wordt omschreven als “het dienen van de Eeuwige vanuit vreugde”. 

Nog maar enkele dagen na Grote Verzoendag begint het vreugdevolle Loofhuttenfeest. En week vol van blij G’dsvertrouwen, al zittende in de Loofhut die symbool staat voor Zijn beschermende hand over ons. Net zoals het was tijdens ons veertigjarig verblijf in tenten en hutten in de woestijn na onze verlossing van de slavernij in Egypte. 

Maar dan volgt het laatste feest van deze cyclus van bijzondere dagen die allemaal vallen in de herfstperiode van het jaar volgens de algemene jaartelling, in de maanden september en oktober.

Deze laatste dag heet Simchat Tora, Vreugde der Wet. Het is een dag vol van blijdschap.

Maar wat vieren we dan?   

Tijdens de wekelijkse synagogedienst op de Sjabbat, de zaterdag, wordt naast de reguliere gebeden uit de Tora gelezen. En met de Tora bedoelen we dan de Pentateuch of wel de Vijf Boeken Mozes. Dus, vanaf het begin van Genesis tot en met het laatste hoofdstuk van Deuteronomium. Elke week één afdeling van de teksten. Hiervoor is de hele Pentateuch zo ingedeeld dat er precies voldoende afdelingen zijn om is één heel kalenderjaar alle vijf boeken uit te lezen. Ieder jaar opnieuw. De eerste verzen van Genesis staan geboekt voor  de eerste Sjabbat volgend op bovengenoemde feesten, terwijl de laatste verzen van Deuteronomium precies een jaar later altijd op het Vreugde der Wetfeest in de synagoge zijn te horen.

Vandaar ook die titel Vreugde der Wet. Blij zijn met het opnieuw beëindigen van de gehele Tora.

Dit wordt in de synagoge gevierd met zang en dans. Alle Tora-rollen worden uit de Tora-kast, de Heilige Arke, in de synagoge tevoorschijn gehaald en vormen dan het middelpunt van de vierende gemeenschap.

Maar de vreugde van het opnieuw beëindigen van de Wetboeken heeft ook een diepere betekenis dan alleen het stilstaan bij dit jaar in jaar uit terugkerende fenomeen van “het boek uitlezen”.

De essentie van het geheel doorlezen van de Tora, zonder ook maar een hoofdstuk, een vers of zelfs maar één woord uit te laten benadrukt dat de Tora in haar geheel zoals zij ooit door de Eeuwige is geschonken aan het Joodse Volk van belang is. De Tora bestaat niet uit belangrijke of minder belangrijke onderdelen. Er bestaat geen onderscheid in relevantie tussen het ene Bijbelverhaal en het andere, en dit geldt ook over het wetsgedeelte van de teksten. Voor de Jood zijn alle zeshonderdendertien ge- en verboden die in de Tora voorkomen even belangrijk en even essentieel. Juist dit benadrukken wij door het lezen van de gehele Tora gedurende een geheel jaar zonder ook maar iets over te slaan. G’ds woord is in volledigheid gegeven en wordt in volledigheid nageleefd. Het is dat besef dat ons brengt tot een grootse blijdschap die aan het einde van de jaarlijkse cyclus dan ook zo groots wordt gevierd. Soms zelfs tot in een religieuze extase. De gezangen die op die dag klinken zijn vaak teksten uit de psalmen of andere Bijbelboeken.

Eén zo een dag is natuurlijk maar kort. Misschien zelfs te kort om alle religieuze vreugde onder te brengen binnen de synagogedienst op die dag. Maar de feestvreugde zet zich dan ook thuis voort tijdens de bijzondere feestmaaltijden te midden van familie en vrienden. 

Een tweede dimensie van de feestvreugde gaat over het feit dat het lezen van de Tora zich uitstrekt over het gehele kalenderjaar. Dat betekent dat alles wat zich zo afspeelt in de loop van het voortschrijden van de dagen, de weken, de maanden en de seizoenen is altijd verbonden met de totale teksten van de Tora. Er gaat geen minuut voorbij dat wij niet onder het gezag staan van G’s heilige leer. Dat geldt zowel voor het algemeen vieren van de hoogtijdagen, de feestdagen en de wekelijkse Sjabbat als voor het beleven van de gedenk- en vastendagen die deel uit maken van de kalender. En dan niet alleen in de religieuze sfeer maar ook in ons persoonlijke leven. Elk facet in ons eigen bestaan, binnen of buiten het familieleven, in werksituaties of in die grote vaak ongrijpbare grote buitenwereld weten wij allemaal dat het onderdeel is van een G’ds plan dat ooit aan ons geopenbaard is met Zijn wetgeving zoals wij die dus voorlezen in deze jaarcyclus. Er is veel wat wij van die wereld om ons heen niet begrijpen en mogelijk ook nooit zullen kunnen doorgronden. Maar die ene wetenschap dat alles een G’dsplan is schenkt de Jood die vreugde die dus op Simchat Tora, het Vreugde der Wetfeest zo bijzonder wordt gevierd.